॥ तस्मै पाणिनये नम: ॥
Page loading... Please wait.
3|4|88
SK 3552
3|4|88
वा छन्दसि   🔊
SK 3552
सूत्रच्छेद:
वा - अव्ययम् , छन्दसि - सप्तम्येकवचनम्
अनुवृत्ति:
सेः  [3|4|87] - षष्ठ्येकवचनम् , हि  [3|4|87] (लुप्तप्रथमान्तनिर्देशः) - प्रथमैकवचनम् , अपित्  [3|4|87] - प्रथमैकवचनम् , च - अव्ययम् ,  [3|4|87] , लोटः  [3|4|85] - षष्ठ्येकवचनम्
अधिकार:
प्रत्यय:  [3|1|1] , परश्च  [3|1|2] , आद्युदात्तश्च  [3|1|3] , धातो:  [3|1|91] , लस्य  [3|4|77]
सम्पूर्णसूत्रम्
लोट: लस्य से: हि छन्दसि वा अपित् च
सूत्रार्थ:
वेदानाम् विषये लोट्-लकारस्य सिप्-प्रत्ययस्य "हि" आदेशः विकल्पेन अपित् भवति ।
सेह्यर्पिच्च 3|4|87 इत्यनेन लोट्-लकारस्य विषये सिप्-प्रत्ययस्य यः हि-आदेशः विधीयते, सः वेदानाम् विषये विकल्पेन पित् अपि भवति । यथा, अग्निपुराणे "पितॄन् लोकान् प्रीणाहि" इति उल्लेखः अस्ति । अत्र "प्रीणाहि" इत्यस्य सिद्धौ सिप्-प्रत्ययस्य आदेशरूपेण प्रोक्तः "हि"-प्रत्ययः "पित्" मन्यते, येन ई हल्यघोः 6|4|113 इत्यनेन हलादि-ङित्-प्रत्यये परे विहितः ईकारादेशः न भवति, अतः "प्रीणाहि" इत्येव रूपं सिद्ध्यति ।

वेदेषु "हि"-प्रत्ययं अपित्-स्वीकृत्य अपि उदाहरणानि दृश्यन्ते । यथा - "प्रीणीहि हंसशरणम्" इति भागवते उल्लेखः अस्ति । अत्र हि-प्रत्ययस्य अपित्-त्वात् ङित्वद्भावेन ई हल्यघोः 6|4|113 इत्यनेन आकारस्य ईकारादेशः भवति ।
One-line meaning in English
In the context of वेदा:, the "हि" आदेश given to the सिप्-प्रत्यय of लोट्-लकार could be seen considered as पित्.
काशिकावृत्तिः
अपित्त्वं विकल्प्यते। लाऽदेशः छन्दसि विषये हिशब्दो वा अपिद् भवति। युयोध्यस्मज्जुहुराणमेनः। प्रीणाहि। प्रीणीहि।
`अपित्त्वं विकल्प्यते`( इति)। `लादेशः` इति। तस्यानन्तरत्वात्। आदेशस्तु तेन व्यवहितत्वादनन्तरो न भवति विकल्प्यते। `युयोधि` इति। `यु{मिश्रणेऽमिश्रणे च` धा।पा} मिश्रणे` (धातुपाठः-1033), `बहुलं छन्दसि` 2.4.76) इति शपः श्लुः, `श्लौ` (6।1।त10) इति द्विर्वचनम्। अत्रापि पित्त्वेन ङित्त्वं नास्ति, तेन गुणो न भवति। `अङितश्च` 6|4|103 इति घिभावः। `प्रीणीहि` इति। `प्रीञ् {तर्पणे कान्तौ च` -धातुपाठः-}(धातुपाठः-1474) क्र्यादित्वात् श्ना। अत्राप्यपित्त्वे सति पूर्ववदीत्वम्॥
अपित्वं विकल्प्यत इति । अनन्तरत्वात् । नादेश इति, व्यवहितत्वात् । युयोधीति । ठ्बहुलं च्छन्दसिऽ इति शपः श्लौ द्विर्वचनम् । अत्र पित्वान् ङ्त्वाभावे ठिङ्तिश्चऽ इति धिभावः ॥
सिद्धान्तकौमुदी
हिरपिद्वा ।
Text Unavailable. If you can help fixing this issue by providing this text, please let us know using the feedback link at the bottom of this page. Thank you!
Text Unavailable. If you can help fixing this issue by providing this text, please let us know using the feedback link at the bottom of this page. Thank you!
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. If you can help in fixing this issue by providing this text, please let us know using the feedback link at the bottom of this page. Thank you!