Page loading... Please wait.
3|4|18 - अलङ्खल्वोः प्रतिषेधयोः प्राचां क्त्वा
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
3|4|18
SK 3316
अलङ्खल्वोः प्रतिषेधयोः प्राचां क्त्वा   🔊
सूत्रच्छेदः
अलम्-खल्वोः (सप्तमीद्विवचनम्) , प्रतिषेधयोः (सप्तमीद्विवचनम्) , प्राचाम् (षष्ठीबहुवचनम्) , क्त्वा (षष्ठीबहुवचनम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 धातोः  3|1|91
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
छन्दसि भावलक्षणे इति सर्वं निवृत्तम्। अलम् खलु इत्येतयोः प्रतिषेधवाचिनोरुपपदयोः धातोः क्त्वा प्रत्ययो भवति प्राचाम् आचार्याणां मतेन। अलं कृत्वा। खलु कृत्वा। अलं बाले रुदित्वा। अलंखल्वोः इति किम्? मा कार्षीः। प्रतिषेधयोः इति किम्? अलङ्कारः। प्राचांग्रहणं विकल्पार्थम्। अलं रोदनेन। वासरूपविधिश्चेत् पूजार्थम्।
`प्रतिषेधवाचिनोः` इति। प्रतिषेधयोरित्यस्येदं विवरणम्।एतेन प्रतिषेधवाचित्वादलंखलुशब्दौ सूत्रे प्रतिषेधशब्देनोक्ताविति दर्शयति। भवति हि तद्वाचित्वात्ताच्छब्द्यम्; यथा-- `क्षुद्रजन्तवः` 2|4|8 इति, तत्र क्षुद्रजन्तुवाचित्वाद्यूकालिक्षादयः शब्दाः क्षुद्रजन्तुशब्देनोक्ताः। `अलङ्कारः` इति। भावे घञ्। भूषणवचनोऽत्रालंशब्दः।`अलं वाले रोदनेन` इति। भावे ल्युट्। `वासरूपविधिरिति चेत्` इति। विनापि प्राग्ग्रहणेन विकल्पो लभ्यत एव। यस्मादसरूपोऽपवादो बाधको भवतीत्येवं चेन्मन्यसे,एवं तर्हि प्राग्ग्रहणम्, पूर्वं स्त्र्यधिकारात्। परेण वासरूपविधिर्नास्तीति चेतसि कृत्वा विकल्पार्थं प्राग्ग्रहणमुक्तम्॥
ठ्तुमर्थेऽ इत्येव । अलंकृत्वेति । ठमैवाव्ययेनऽ इति नियमादुपपदसमासाभावः । न कर्तव्यमित्यर्थः । वासरूप इति चेदिति । पूर्वं तु प्रैषादिषु कृत्यानां वचनेन ठ्स्त्र्यधिकाराधूर्ध्वं वासरूपविधिर्नावश्यमस्तिऽ इति ज्ञापितत्वादिह तदभावमभिप्रेत्य प्राग्ग्रहणं विकल्पार्थमित्युक्तम् ॥
सिद्धान्तकौमुदी
प्रतिषोधार्थयोरलंखल्वोरुपपदयोः क्त्वा स्यात् । प्राचां ग्रहणं पूजार्थम् । अमैवाव्ययेन (कौमुदी-783) इति नियमान्नोपपदसमासः । दो दद्धोः (कौमुदी-3077) । अलं दत्त्वा । घुमास्था-(कौमुदी-2462) । पीत्वा खलु । अलंखल्वोः किम् । मा कार्षीत् । प्रतिषेधयोः किम् । अलंकारः ॥
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
अलङ्खल्वोः प्रतिषेधयोः प्राचां क्त्वा - अलंखल्वोः । पूजार्थमिति । ननु विकल्पार्थमेवास्तु, अलं रुदित्वा अलं रोदनेनेति रूपद्वयसिध्यर्थमिति चेन्मैवम् । वासरूपन्यायेनैतत्सिद्धेः । न चक्तल्युट् तुमुन्खलर्थेषु॑ वाऽसरूपविधिर्ने॑ति सिद्धान्ताल्ल्युटि वासरूपन्यायो अस्तीति वाच्यं,क्तल्यडादयोऽपवादभूताः स्वबाध्यं नित्यं बाधन्ते॑ इति हि तस्य निष्कृष्टोऽर्थः । इह तु ल्युटोऽपवादः क्त्वेति वैषम्यात् । ननुप्रैषादिषु कृत्याश्चे॑ति वचनेन स्त्र्यधिकारादूध्र्वं वासरूपवधिर्नावश्यमस्तीति ज्ञापितमिति चेत्कं ततः ।ज्ञापकसिद्धं न सर्वत्रे॑तीष्टानुरोधेन तदभ्युपगमे बाधकाऽभावात् । अलं दत्त्वेति । अपात्रे न देयमिति फलितोऽर्थः ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.