Page loading... Please wait.
3|3|97 - ऊतियूतिजूतिसातिहेतिकीर्तयश्च
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
3|3|97
SK 3274
ऊतियूतिजूतिसातिहेतिकीर्तयश्च   🔊
सूत्रच्छेदः
ऊतियूतिजूतिसातिहेतिकीर्त्तयः (प्रथमाबहुवचनम्) , च (अव्ययम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 धातोः  3|1|91 भावे  3|3|18 अकर्तरि च कारके संज्ञायाम्  3|3|19 स्त्रियाम्  3|3|94
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
मन्त्रे इति न अनुवर्तते। ऊत्यादयः शब्दा निपात्यन्ते। उदात्तः इति वर्तते। अवतेः ज्वरत्वरस्रिव्यविमवाम् उपधायाश्च 6|4|20 इति ऊट्ः। ऊतिः। स्वरार्थं वचनम्। यौतेर् जवतेश्च यूतिः, जूतिः। दीर्धात्वम् च निपात्यते। सातिः। स्यतेः इत्वाभावो निपात्यते, सनोतेर् वा जनसनखनां संज्ञालोः 6|4|42 इत्यात्वे कृते स्वरार्थं निपातनम्। हन्तेर् हिनोतेर् वा हेतिः। कीर्तयतेः कीर्तिः।
`स्वरार्थं वचनम्` इति। न तु प्रत्ययार्थम्। `स्त्रियां क्तिन्` 3|3|94 इत्येव सिद्धत्वात्। नाप्यूडर्थम्; `ज्वरत्वर` 6|4|20 इत्यादिनैव सिद्धत्वात्। `यौतेः`इति। `यु {मिश्रणेऽमिश्रणे च-धा।पा} मिश्रणे (धातुपाठः-1033) इत्यस्य। `जवतेश्च` इति। `जु` इत्यस्य सौत्रस्य 3|2|150 धातोः। `दीर्घत्वञ्च` इति। चकारादुदात्तत्वञ्च। क्तिन् सामान्यलक्षणेनैव सिद्धः। `ल्यतेः` इति। `षोऽन्तकर्मणि` (धातुपाठः-1147) इत्यस्य। `इत्त्वाभावोऽपि निपात्यते` इति। `द्यतिस्यति` 7|4|40 इत्यादिनेत्त्वं प्राप्नोति, ततस्तस्याभावो निपात्यते। `सनोतेर्वा` इति। `षणु दाने` (धातुपाठः-1464) इत्यस्य। `जनसनखनाम्` 6|4|42 इत्यात्त्वे कृते सातिरिति सिध्यतीति शेष-। यद्येवम्, किमर्थं निपातनमित्याह-- `स्वरार्थम` इत्यादि। असति हि निपातने सातिश्शब्द आद्युदात्तः स्यात्। अन्तोदात्तो यथा स्यादित्येवमर्थ निपातनम्। `हन्तेर्हितनोतेर्वा` इति। हेतिरिति यदा हन्तेः, तदा हकारस्यैत्त्वं निपात्यते, अनुनासिकलोपस्तु `अनुदात्तोपदेश` 6|4|37 इत्यादिनैव सिद्धः। यदा तु `हि {गतौ बुद्धौ च-धा।पा} (धातुपाठः-157) इत्स्य, तदा गुणो निपात्यते। `कीर्त्तिः`इति। `कृतं संशब्दने` (धातुपाठः-1653) इत्यस्माच्चुरादिणिजन्तात् `ण्यासश्रन्थो युच्` 3|3|107 इति युचि प्राप्ते क्तिन्निपात्यते। `उपधायाश्च` 7|1|101 इतीत्त्वम् भवति, `हलि च` 8|2|77 इति दीर्घत्वम्॥
मन्त्रे इति नानुवर्तत इति । तेन ब्राह्मणे भाषायां चाथं विधिर्भवति । स्यतेरिति । ठ्षोऽन्तकर्मणिऽ इत्यस्य । हत्वाभाव इति । ठ्द्यतिस्यतिऽ इत्यादिना प्राप्तस्येत्वस्याभावः । सनोतेर्वेति । ठ्षणुदानेऽ इत्यस्य । हन्तेर्हिनोतेर्वोत । यदा हन्तेस्तदा नकारस्येत्वं निपात्यते, यदा हिनोतेस्तदा तु गुणः । कीर्तयतेरिति । ठ्कृत संशब्दनेऽ इत्यस्य चुरादिणिजन्तस्य ठ्ण्यासश्रन्यो युच्ऽ, इति युचोऽपवादः क्तिन्निपात्यते, उदांतत्वं च । इडभावस्तु ठ्तितुत्रऽ इत्यादिना सिद्धः, ठुपधायाश्चऽ ठ्हलि चऽ ठुपधायां चऽ इति दीर्घत्वम् । कालापास्तु युचमपीच्छन्ति---कीर्तनेति ॥
सिद्धान्तकौमुदी
अवतेः ज्वरत्वर (कौमुदी-2654) इत्यूठ । ऊतिः । स्वरार्थं वचनम् । उदात्त इति हि वर्तते । यूतिः । जूतिः । अनयोर्दीर्घत्वं च निपात्यते । स्यतेः सातिः । द्यतिस्यति (कौमुदी-3074) इतीत्वे प्राप्ते इत्वाभावो निपात्यते । सनोतेर्वा जनसन (कौमुदी-2504) इत्यात्वे कृते स्वरार्थं निपातनम् । हन्तेर्हिनोतेर्वा हेतिः । कीर्तिः ॥
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
ऊतियूतिजूतिसातिहेतिकीर्तयश्च - उदात्त इतीति ।मन्त्रे वृषेषे॑ति सूत्रादनुवर्तत इत्यर्थः । एवं च क्तिन्नन्तस्याद्युदात्तत्वे प्राप्तेऊतियूती॑त्यादयोऽन्तोदात्ता इति पर्यवसन्नोऽर्थः । इत्त्वाऽभाव इति ।द्यतिस्यती॑ति प्राप्तस्याऽभाव इत्यर्थः । हन्तेरिति । नकारस्येत्वं, हिनोतेस्तु गुण इति बोध्यम् । कीर्तिरिति । कीर्तयतेःण्यासश्रन्थे॑ — ति युचि प्राप्ते क्तिननिपात्यते, उदातत्वं च ।तां सुते कीर्तिम् ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
एते निपात्यन्ते॥।
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.