॥ तस्मै पाणिनये नम: ॥
Page loading... Please wait.
3|3|175
SK 2219
3|3|175
माङि लुङ्   🔊
SK 2219
सूत्रच्छेद:
माङि - सप्तम्येकवचनम् , लुङ् - प्रथमैकवचनम्
अनुवृत्ति:
-
अधिकार:
प्रत्यय:  [3|1|1] , परश्च  [3|1|2] , आद्युदात्तश्च  [3|1|3] , धातो:  [3|1|91]
सम्पूर्णसूत्रम्
माङि धातो: पर: लुङ्-प्रत्यय:
सूत्रार्थ:
माङ्-अव्ययस्य उपस्थितौ धातोः लुङ्लकारः भवति ।
"माङ्" इति किञ्चन अव्ययम् । अस्य समावेशः स्वरादिगणे क्रियते । "निषेधम्" दर्शयितुम् अस्य प्रयोगः क्रियते । वर्तमानसूत्रेण अस्य अव्ययस्य प्रयोगे लुङ्लकारस्यैव प्रयोगः भवति । तथा च, लुङ्लकारस्य विषये सामान्यरूपेण यः अडागमः/आडागमः विधीयते, सोऽपि न माङ्योगे 6|4|74 इत्यनेन माङ्-अव्ययस्य उपस्थितौ न भवति ।

यथा - मा कार्षीः । मा लेखीत् । मा गमः ।

ज्ञातव्यम् -
1. माङ्-इत्यत्र ङकारस्य इत्संज्ञा लोपश्च भवति, अतः "मा" इत्येव दृश्यरूपेण अवशिष्यते ।
2. "मा" इत्येपि अन्यत् एकम् अव्ययम् अस्ति, यस्यापि प्रयोगः "निषेधार्थे" एव भवति । परन्तु अस्मात् अव्ययात् परः कस्यापि लकारस्य प्रयोगः भवितुम् अर्हति । यथा - मा कुरु । मा लिखतु । मा गच्छ ।
One-line meaning in English
In presence of the अव्यय माङ्, लुङ्लकार: is used.
काशिकावृत्तिः
माङि उपपदे धातोः लुङ् प्रत्ययो भवति। सर्वलकाराणाम् अपवादः। मा कार्षीत्। मा हार्षीत्। कथम् मा भवतु तस्य पापम्, मा भविष्यति इति? असाधुरेव अयम्। केचिदाहुः, अङिदपरो माशब्दो विद्यते, तस्य अयं प्रयोगः।
`मा कर्षित्` इति। `न माङ्योगे` 6|4|74 इत्यडागमाभावः॥
अत्रोतरशब्द आदिक्यवचनो न दिग्वचनः, तेन पूर्वभूतेऽपि स्मशब्दे भवति, तद्दर्शितम्---स्मशब्दसहित इति ॥ इति श्रीहरदतमिश्रविरचितायां पदमञ्जर्यां तृतीयाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥
सिद्धान्तकौमुदी
सर्वलकारापवादः ॥
माङि लुङ् - माङि लुङ् । माङि प्रयुज्यमाने धातोर्लुङ् स्यादित्यर्थः । ननु लुङित्युदाह्मतसूत्रेणैव सिद्धेः किमर्थमिदमित्यत आह — सर्वलकारापवाद इति । मास्त्वित्यादौ तु "मा" इत्यव्ययान्तरं प्रतिषेधार्थकमित्याहुः । आङ्माङोश्चे॑ति सूत्रभाष्ये तु ङितो माशब्दस्य निर्देशात्प्रमाछन्द इत्यत्र तुङ्न भवतीत्युक्तम् । माशब्दस्याऽव्ययान्तरस्य सत्त्वे तु तदेवोदाह्यियेत । मास्त्क्यत्र तु अस्त्विति विभक्तिप्रतिरूपकमव्ययमित्यन्ये ।
माङि लुङ् - सर्वलकारापवाद इति । मास्त्वित्यादौ निषेधार्थकमाशब्दोऽन्य एव, न तु माङित्याहुः ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. If you can help in fixing this issue by providing this text, please let us know using the feedback link at the bottom of this page. Thank you!