॥ तस्मै पाणिनये नम: ॥
Page loading... Please wait.
3|3|123
SK 3302
3|3|123
उदङ्कोऽनुदके   🔊
SK 3302
सूत्रच्छेद:
उदङ्कः - प्रथमैकवचनम् , अनुदके - सप्तम्येकवचनम्
अनुवृत्ति:
-
अधिकार:
प्रत्यय:  [3|1|1] , परश्च  [3|1|2] , आद्युदात्तश्च  [3|1|3] , धातो:  [3|1|91] , करणाधिकरणयो:  [3|3|117]
सम्पूर्णसूत्रम्
Unavailable at the moment
सूत्रार्थ:
This sutra is not updated yet.

The sutras are being written one by one, so this sutra will eventually get updated. Meanwhile, you can refer to the commentaries below.
One-line meaning in English
This sutra is not updated yet.
काशिकावृत्तिः
उदङ्क इति निपात्यते अनुदकविषयश्चेद् धात्वर्थो भवति। उत्पूर्वादञ्चतेः घञ् निपात्यते। ननु च हलश्च 3|3|121। इति सिद्ध एव घञ्? उदके प्रतिषेधार्थम् इदं वचनम्। तैलोदङ्कः। अनुदके इति किम्? उदकोदञ्चनः। घः कस्मान् न प्रत्युदाह्रियते? विशेषाभावात्। घञ्यपि थाथादिस्वरेन अन्तोदात्त एव।
`ननु च` इत्यादि चोद्यम्। `उदकप्रतिषेधार्थं वचनम्िति परिहारः। यद्येतन्नारभ्येत तदोदकेऽपि पूर्वेण स्यादित्यर्थः। `तैलोदङ्कः`इति। षष्ठीसमासः। षष्ठी पुनः कर्मणि कृद्योगलक्षणा।`उदकोञ्चनः` इति। करमे ल्युट्। `घः कस्मात्` इत्यादि। एवं मन्यते-- `पुंसि संज्ञायाम्` 3|3|118 इत्यादिना घे प्राप्ते घञ् विहितः, ततश्च तेन मुक्ते विषये घनैव युक्तं भवितुमिति। `विशेषाभावात्` इति। न ह्रत्राञ्चतेर्घञि घे वा सति विशेषोऽस्ति। तत्र यद्युदकेऽपि घः स्यादनुकप्रतिषेधेनार्थो न स्यादित्यभिप्रायः। ननु च घे सति प्रत्ययस्वरेणान्तोदात्त उदङ्कशब्दो भवति, घञढि सति ञित्स्वरेणाद्युदात्तः स्यात्, तत् किमुच्यते विशेषाभावादित्यत आह-- `घञ्यपि` इत्यादि। `थाथादिस्वरेण` इति। थाथघञ्क्ताजबित्रकाणाम्` 6|2|143 इत्येतद्विहितेन॥
तैलमुदयच्यते, उद्ध्रियतेऽस्मिन्निति तैलोदकमुचर्ममयं भजनम् ॥ घः कस्मादिति । ठ्पुंसि संज्ञायाम्ऽ इत्यादिना घे प्राप्ते घञ्विहितः, ततश्च तेन मुक्ते घ एव भवितुमर्हतीति भावः । विशेषाभावादिति । ननु घे सति प्रत्ययस्वरः घञि ञित्स्वरेणाद्यौदातः, तत्कथं विशेषाभावः ? स्तत्राह---घञ्यापहीत्यादि ॥
सिद्धान्तकौमुदी
उत्पूर्वादञ्चतेर्घञ् स्यात् न तूदके । घृतमुदच्यते उद्ध्रियतेऽस्मिन्निति घृतोदङ्कश्चर्ममयं भाण्डम् । अनुदके किम् । उदकोदञ्चनः ॥
Text Unavailable. If you can help fixing this issue by providing this text, please let us know using the feedback link at the bottom of this page. Thank you!
उदङ्कोऽनुदके - उदङ्को ।हलश्चे॑त्येव सिद्दे उदकप्रतिषेदार्थमिदम् । उदकोदञ्चन इति ।पुंसि संज्ञाया॑मिति घे प्राप्ते घञ्विहितः । उदके तु घञि प्रतिषिद्धे घ एव स्यान्न तु ल्युडिति चेन्मैवम् । प्रतिषेधसामथ्र्याद्धस्याऽप्यप्रवृत्तेः । नहि इह घे घञि वा रूपे विशेषोऽस्ति । नच स्वरे विशेषः, घे सति कृदुत्तरपदप्रकृतिस्वरेणाऽन्तोदात्तता, घञ्यपि थाथादिस्वरेण तथैवेति ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
उदङ्कोनुदके (1108) (566 घञ्ञ्प्रत्ययविधिसूत्रम्।। 3 । 3 । 1 आदृ 35) (आक्षेपभाष्यम्) किमर्थमिदमुच्यते। न हलश्च इत्येव सिद्धम्। (समाधानभाष्यम्) अनुदक इति वक्ष्यामीति। इह मा भूत् ‐ -उदकोदञ्ञ्चनः।। (4076 प्रत्याख्यानवार्तिकम्।। 1 ।।) - उदङ्कोनुदकग्रहमानर्थक्यं च प्रायवचनाद्यथा गोदोहनः प्रसाधन इति- (भाष्यम्) उदङ्कोनुदकग्रहणं चानर्थकम्।। घञ्ञ् कस्मान्न भवति? प्रायवचनाद् घञ्ञ् न भवति। यथा गोदोहनः प्रसाधन इति।। उदङ्कोऽनु।। 123 ।।