॥ तस्मै पाणिनये नम: ॥
Page loading... Please wait.
3|3|101
SK 3278
3|3|101
इच्छा   🔊
SK 3278
सूत्रच्छेद:
इच्छा - प्रथमैकवचनम्
अनुवृत्ति:
-
अधिकार:
प्रत्यय:  [3|1|1] , परश्च  [3|1|2] , आद्युदात्तश्च  [3|1|3] , धातो:  [3|1|91] , भावे  [3|3|18] , अकर्तरि च कारके संज्ञायाम्  [3|3|19] , स्त्रियाम्  [3|3|94]
सम्पूर्णसूत्रम्
Unavailable at the moment
सूत्रार्थ:
This sutra is not updated yet.

The sutras are being written one by one, so this sutra will eventually get updated. Meanwhile, you can refer to the commentaries below.
One-line meaning in English
This sutra is not updated yet.
काशिकावृत्तिः
इषेः धातोः शः प्रत्ययो यगभावश्च निपात्यते। इच्छा। परिचर्यापरिसर्यामृगयाटाट्यानाम् उपसङ्ख्यानम्। परिचर्या। परिसर्या। मृगया। अटाट्या। जागर्तेरकारो वा। जागरा, जागर्या।
इषर्भावे शप्रत्ययो भवति; अभिधानशक्तिस्वाभाव्यात्, न कारके। `यगभावश्च` इति। `सार्वधातुके यक्` 3|1|67 इति यक् स्यात्, अतस्तदभावो निपात्यते। `इच्छा` इति। `इषुगमि` 7|3|77 इत्यादिना छत्वम्।`परिचर्या` इत्यादि। `चर गत्यर्थः` (धातुपाठः-559), `सृ गतौ` (धातुपाठः-965), `मृग अन्वेषणे` (धातुपाठः-1900) चुरादावदन्तः, `अट पट गतौ` (धातुपाठः-295,296)--एभ्यो भावे शः, पूर्ववद्यक्, सत्र्तेर्गुणः। मृगयतेरकारलोपाभावः, `णेरनिटि` 6|4|51 इति णिलोपः। `अटाटआ` इति। अटतेर्द्विवचनात्त्वञ्चाभ्यासस्य।`जागत्र्तेरकारो वा` इति। यदा शस्तदा `सार्वधातुके यक्` 3|1|67 , `जाग्रोऽविचिण्णल्ङित्सु` 7|3|85 इति गुणः। `जागरा` इति यदा त्वकारः॥
इषेर्धातोरिति । ठिषु इच्छायाम्ऽ इत्यस्माद्भावे शप्रत्ययो भवतीति; न त्वकर्तरि कारके, स्वभावात् । परिचर्येत्यादि । परिचर्यादीनामपि निपातनस्योपसंख्यानम्, परिचर्यादयोऽपि शप्रत्ययान्ता निपातयितव्या इत्यर्थः । तत्र सर्वत्र शप्रत्ययो यक्च निपात्यते । परिचर्याउपूजा । परिसर्याउ परिसरणम्, अत्र गुणोऽपि निपात्यते । ठ्मृग अन्वेषणेऽ चुरादावदन्तः, अत्रातो लोपाभावः; निपातनात् । शे यकिणिलोपः---मृगया । अटतेः शे यकि यका सह टकारस्य द्विर्वचनम्, पूर्वभागे यकारस्य निवृत्तिर्दीर्घत्वमित्येतत्सर्वं निपात्यते । हलादिशेषस्तु नास्ति; षाष्ठिके द्विर्वचनेऽभ्याससंज्ञाविधानाद् । यदा त्वट।ल्र्त्यसूर्णोतीनामिति यङ्न्तात् ठप्रत्ययात्ऽ इत्यकारः, तदातो लोपे यलोपे चाटाटेति भवति । जागर्तेरकारो वेति । वाशब्दात्पक्षे शः, तदा सार्वधातुके यक्, ठ्जाग्रोऽविचिण्णल्ङ्त्सुऽ ईति गुणः ॥
सिद्धान्तकौमुदी
ईषेर्भावे शो यगभावश्च निपात्यते । इच्छा ॥परिचर्यापरिसर्यामृगयाटाट्यानामुपसङ्ख्यानम् (वार्तिकम्) ॥ शो यक् च निपात्यते । परिचर्या पूजा । परिसर्या परिसरणम् । अत्र गुणोऽपि । शे यकि णिलोपः । मृगया । अटतेः शे यकि ट्यशब्दस्य द्वित्वं पूर्वभागे यकारनिवृत्तिर्दीर्घश्च । अटाट्या ॥जागर्तेरकारो वा (वार्तिकम्) ॥ पक्षे शः । जागरा । जगर्या ॥
Text Unavailable. If you can help fixing this issue by providing this text, please let us know using the feedback link at the bottom of this page. Thank you!
इच्छा - इच्छा । इषेर्भाव इति । न त्वकर्तरि कारकेऽपीत्यर्थः । अतएव करणेऽर्थे इष्यतेऽनया इष्टिरिति प्रागुक्तम् । यकारनिवृत्तिरिति । हलादिः शेषस्तु नास्ति, षाष्ठाद्वित्वे धातुद्वत्वे वाऽभ्याससंज्ञास्वीकारात् । इह च तदुभयाऽभावादिति भावः । अटाटएति । यदा तु अटतेर्यङन्तादप्रत्ययादित्यकारस्तदाऽतोलोपेयस्य हलः॑ इति यलोपेऽटाटेति रूपं बोध्यम् । द्वित्वे हलादिः शेषे सतिदीर्घोऽकितः इत्यभ्यासस्य दीर्घप्रवृत्तेः । जागर्तेरिति । शे परतःसार्वधातुके यक् ।जाग्रोऽविचिण्ण॑लिति गुणः ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
इषेर्निपातोऽयम्॥
महाभाष्यम्
इच्छा (1086) (559 शप्रत्ययविधिसूत्रम्।। 3 । 3 । 1 आ.28) (प्रश्नभाष्यम्) किं निपात्यते? (समाधानभाष्यम्) इषेः शे यगभावः। (आक्षेपभाष्यम्) अत्यल्पमिदमुच्यते इच्छेति। (4051 वार्तिकम्।। 1 ।।) - इच्छापरिचर्यापरिसर्यामृगयाटाट्यानामुपसंख्यानम् - (भाष्यम्) इच्छापरिचर्यापरिसर्यामृगयाऽटाट्यानामुपसंख्यानं कर्तव्यम्।। (4052 वार्तिकम्।। 2 ।।) - जागर्तेरकारो वा - (भाष्यम्) (जागर्तेरकारो वा वक्तव्यः) जागर्या । जागरा ।। इच्छा ।। 101 ।।