Page loading... Please wait.
3|3|100 - कृञः श च
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
3|3|100
SK 3277
कृञः श च   🔊
सूत्रच्छेदः
कृञः (पञ्चम्येकवचनम्) , श (लुप्तप्रथमान्तनिर्देशः)(अव्ययम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 धातोः  3|1|91 भावे  3|3|18 अकर्तरि च कारके संज्ञायाम्  3|3|19 स्त्रियाम्  3|3|94
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
करोतेर् धातोः स्त्रियां शः प्रत्ययो भवति। चकारात् क्यप् च। योगविभागो ऽत्र कर्तव्यः, क्तिन्नपि यथा स्यात्। क्रिया, कृत्या, कृतिः।
`योगविभागोऽत्र कत्र्तव्यः` इति। कृञः क्यबिति भवति, ततः शश्च, यथाप्राप्तञ्चेति, तेन त्रीणि रूपाणि सिध्यन्ति। तत्र `कृञः`इति योगेन कृत्येत्येतद्रूपं सिध्यति, `श च` इत्यनेन क्रिया कृतिरिति चेत्येतद्रूपद्वयं क्रियत इति। यदा भावे शब्दस्तदा `सार्वधातुके यक्` 3|1|67 , `रिङ् शयग्लिङक्षु` 7|4|24 इति रिङादेशः। यदा त्वकत्र्तरि कारके तदा यगभावाच्छ एव प्रत्यये परतो धातोरिङादेशे कृते `अचि श्नुधातु` 6|4|77 इत्यादिना तस्येयङ्। शकारः सार्वधातुकार्थः॥
योगविभाग इति । कृञः क्यब् भवति, ततः श च, चकाराद्यथाप्राप्तं चेति । तेन त्रीणि रूपाणि भवन्ति; अन्यथा चकारेणानन्तरस्य क्यप एव समुच्चयः, न तु क्तिन इति क्तिन्न स्यात् । शकारः सार्वधातुकसंज्ञार्थः, तत्र यदा भावकर्मणोः शस्तदा ठ्सार्वधातुके यक्ऽ ठ्रिङ्शयग्लिङ्क्षुऽ इति रिङदेशः, अन्यत्र शकार एव परतो रिङदेशः, ठचि श्नुधातुऽ इत्यादिनेयङ् ॥
सिद्धान्तकौमुदी
कृञ इति योगविभागः । कृञः क्यप्स्यात् । कृत्या ॥ श च ॥ चात् क्तिन् । क्रिया । कृतिः ॥
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
कृञः श च - क्रियेति । यदा भावकर्मणोः शस्तदासार्वधातुके यक् ।रिह् शयग्लिङ्क्षु॑ इति रिङादेशः । अन्यत्र तु यगभावेऽपि शे परतो रिङादेशे कृते इयङि सति रूपं तुल्यम् ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
कृञ्ञः श च (1085) (558 शक्यप्प्रत्ययविधिसूत्रम्।। 3 । 3 । 1 । आ. 27 ) (4050 वार्तिकम्।। 1 ।।) - कृञ्ञः श चेति वावचनम्- (भाष्यम्) कृञ्ञः श चेति वावचनं कर्तव्यम्।। किं प्रयोजनम्? क्तिन्नपि यथा स्यात्। कृतिः।। कृञ्ञः श।। 100 ।।