Page loading... Please wait.
3|2|9 - हरतेरनुद्यमनेऽच्
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
3|2|9
SK 2923
हरतेरनुद्यमनेऽच्   🔊
सूत्रच्छेदः
हरतेः (पञ्चम्येकवचनम्) , अनुद्यमने (सप्तम्येकवचनम्) , अच् (प्रथमैकवचनम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 धातोः  3|1|91
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
हरतेर् धातोरनुद्यमने वर्तमानात् कर्मणि उपपदे अच् प्रत्ययो भवति। अणो ऽपवादः। उद्यमनम् उत्क्षेपणम्। अंशं हरति अंशहरः। रिक्थहरः। अनुद्यमने इति किम्? भारहारः। अच्प्रकरणे शक्तिलाङ्गलाङ्कुशयष्टितोमरघटघटीधौष्षु ग्रहेरुपसङ्ख्यानम्। शक्तिग्रहः। लाङ्गलग्रहः। अङ्कुशग्रहः। यष्टिग्रहः। तोमरग्रहः। घटग्रहः। घटीग्रहः। धनुर्ग्रहः। सूत्रे च धार्यर्थे। सूत्रग्रहः। सूत्रं धारयति इत्यर्थः। सूत्रग्राहः एव अन्यः।
`उद्यमनमुत्क्षेपणम्` इति। अधः स्थितस्य व्सतुन ऊध्र्वं नयनमित्यर्थः। `अंशहरः` इति। अंशं स्वीकरोतीत्यर्थः, न तूत्क्षेपयति।`अच्प्रकरणे` इत्यादि। `प्रातिपदिकग्रहणे {लिङ्गिविशिष्टस्य` इति मुद्रितः पाठः।} लिङ्गविशिष्टस्यापि ग्रहणम्` (व्या।प।29) इति घटग्रहणेनैव घटीग्रहणे सिद्धे घटीग्रहणमस्याः परिभाषाया अनित्यत्वज्ञापनार्थम्। तस्य तु प्रयोजनम् -- `दित्यदित्यादित्यपत्त्युत्तरपदाण्ण्यः` 4|1|85 इत्यत्र वक्ष्यते। उपसंख्यानशब्दस्य प्रतिपादनमित्यर्थः। तत्रेदं प्रतिपादनम्-- उत्तरसूत्रे चकारोऽनुक्तसमुच्चयार्थः, तेन शक्त्यादिषूपपदेषु ग्रहेरज्भविष्यति।`सूत्रे च` इत्यादि। धारेरर्थो धाय्र्यर्थः। तत्र वर्तमानाद्ग्रहेः सूत्रे चोपपदेऽच उपसंख्यानं प्रतिपादनं कत्र्तव्यम्। प्रतिपादनं तावत्तदेव। `सूत्रग्राह एवान्यः` इति। यः सूत्रं केवलमुपादत्ते न धारयति, तत्राणेव भवति॥
हरतेरनुद्यमनेऽच्॥ अच्प्रकरण इति। लिङ्गविशिष्टपरिभाषयैव घटग्रहणेन घटीग्रहणेऽपि सिद्धे घटीग्रहणम् परिभाषाया अनित्यत्वज्ञापनार्थम्। सूत्रग्राह एवान्य इति। यस्सूत्रं केवलमुपादते, न तु धारयति तत्राणेव भवतीत्यर्थः॥
सिद्धान्तकौमुदी
अंशहरः । अनुद्यमने किम् । भारहारः ॥ ।शक्तिलाङ्गलाङ्कुशतोमरयष्टिघटघटीधनुष्षु ग्रहेरुपसंख्यानम् (वार्तिकम्) ॥ शक्तिग्रहः । लाङ्गलग्रहः ॥ । सूत्रे च धार्येऽर्थे ॥ सूत्रग्रहः । यस्तु सूत्रं केवलमुपादत्ते न तु धारयति तत्राणेव सूत्रग्राहः ॥
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
हरतेरनुद्यमनेऽच् (776) (474 अच्प्रत्ययविधिसूत्रम्।। 3 । 2 । 1 आ.6) (2015 अच्प्रत्ययविधिवार्तिकम्।। 1 ।।) - अच्प्रकरणे शक्तिलाङ्गलाङ्कुशयष्टितोमरघटघटीधनुष्षु ग्रहेरुपसंख्यानम्- (भाष्यम्) अच्प्रकरणे शक्तिलाङ्गलाङ्कुशयष्टितोमरघटघठीधनुष्षु ग्रहेरुपसंख्यानं कर्तव्यम्। शक्तिग्रहः। शक्ति।। लाङ्गलः ‐ ‐ लाङ्गलग्रहः। लाङ्गल।। अङ्कुश ‐ -अङ्कुशग्रहः। अङ्कुश।। यष्टि ‐ -यष्टिग्रहः। यष्टि।। तोमर ‐ -तोमरग्रह। तोमर।। घट ‐ ‐ घटग्रहः। घट।। घटी ‐ -घटीग्रहः । घटी।। धनुष् ‐ -धनुर्ग्रहः। धनुष्।। (2013 वार्तिकम्।। 2 ।।) - सूत्रे च धार्यर्थे- (भाष्यम् सूत्रे च धार्यर्थे ग्रहेरुपसंख्यानं कर्तव्यम्। सूत्रग्रहः।। धार्यर्थ इति किमर्थम्?। यो हि सूत्रं गृह्णाति सूत्रग्राहः स भवति।। हरतेरनुद्यमने ।। 9 ।।