॥ तस्मै पाणिनये नम: ॥
Page loading... Please wait.
3|2|170
SK 3150
3|2|170
क्याच्छन्दसि   🔊
SK 3150
सूत्रच्छेद:
क्यात् - पञ्चम्येकवचनम् , छन्दसि - सप्तम्येकवचनम्
अनुवृत्ति:
-
अधिकार:
प्रत्यय:  [3|1|1] , परश्च  [3|1|2] , आद्युदात्तश्च  [3|1|3] , धातो:  [3|1|91] , वर्तमाने  [3|2|123] , आ क्वेस्तच्छीलतद्धर्मतत्साधुकारिषु  [3|2|134]
सम्पूर्णसूत्रम्
Unavailable at the moment
सूत्रार्थ:
This sutra is not updated yet.

The sutras are being written one by one, so this sutra will eventually get updated. Meanwhile, you can refer to the commentaries below.
One-line meaning in English
This sutra is not updated yet.
काशिकावृत्तिः
क्य इति क्यच्क्यङ्क्यषां सामान्येन ग्रहणम्। क्यप्रत्ययान्ताद् धातोः छन्दसि विषये तच्छीलादिषु कर्तृषु उकारप्रत्ययो भवति। मित्रयुः। न छन्दस्यपुत्रस्य 7|4|35 इति प्रतिषेधाद् न धीर्घः। सुम्नयुः। संस्वेदयुः छन्दसि इति किम्? मित्रीयिता।
`मित्रयुः` इति। मित्रमिच्छतीति `सुप आत्मनः क्यच्` 3|1|8 इति क्यच्। `अकृत्सार्वधातुकयोः` 7|4|25 इति दीर्घत्वं प्राप्नोति, `क्यचि च` 7|4|33 इतीत्त्वञ्च, एतदुभयमपि `न च्छन्दस्यपुत्रस्य` 7|4|35 इति प्रतिषेधान्न भवति। `संस्वेदयुः`इति। लोहितादित्वात् 3|1|13 क्यष्। `सुम्नयुः` इति। `देवसुम्नयोः` 7|4|38 इति प्रतिषेधः। सुम्न इवाचरतीति `कर्त्तुः क्यङ सलोपश्च` 3|1|11 इति क्यङ॥
क्याच्छन्दसिः॥ क्य इति क्यच्क्यष्कयङं सामान्येन निर्देश इति। सूत्रे वृतौ च ककारानुबन्धवतो धातुसंज्ञानिमितस्य प्रत्ययस्योपलक्षणात् कण्ड्वादियकोऽपि ग्रहणम्, तेन भुरण्युः तुरण्यवोऽङ्गिरसो नक्षत्रसपर्येम सपर्यव इत्यादि भवति। भाषायां च सुम्नयुशब्द उणादिषु मृगय्वादिषु पाठाद् द्रष्टव्यः। मित्रयुरिति। ठ्क्यचि चऽ इतीत्वम्, ठकृत्सार्वधातुकयोःऽ इति दीर्घत्वं च न भवति, ठ्न च्छन्दस्यपुत्रस्यऽ इति निषेधात्॥
सिद्धान्तकौमुदी
देवाञ्जिगाति सुम्नयुः ॥
क्याच्छन्दसि - क्याच्छन्दसि । क्यप्रत्ययान्तादुप्रत्ययः स्यात्तच्छीलादिषु छन्दसीत्यर्थः । सुम्नयुरिति । सुम्नं - सुखम् ।तदात्मन इच्छतीत्यर्थे सुम्नशब्दात् क्यच् ।न च्छन्दस्यपुत्रस्ये॑ति निषेधात्क्यचि चे॑ति ईत्त्वम्,अकृत्सार्वे॑ति दीर्गश्च न ।सुम्नये॑ति क्यजन्तादुप्रत्ययः । अतो लोपः ।
क्याच्छन्दसि - क्याच्छन्दसि ।क्य॑ इति क्यच्क्यष्क्यङां सामान्यग्रहमम् । क्यन्ताद्धातोश्छन्दसि विषये ताच्छीलादिषु उप्रत्ययो भवतीति काशिका । किद्यः क्य इति व्याख्यानात्कण्ड्वादियगपि गृह्रते । तेनतुरण्यवोऽङ्गिरसो नक्षन्त॑,सपर्येम सपर्यवः॑,यमस्य योनौ शकुनं भुरण्यु॑मित्यादि सिद्धम् । तुरण त्वरायां , सपर पूजयां, भुरण धारणपोषणयोरित्येते कण्ड्वादिषु पठिताः । अथ कथंसन्तः प्रणयिवाक्यानि गृह्णन्ति ह्रनसूयवः॑ इति भट्टपादाः । मृगय्वादिषु असूयशब्दो द्रष्टव्य इति हरदत्तः । सुम्नयुरिति । सुम्नशब्दात्क्यचि तदन्तादुः ।न छन्दस्यपुत्रस्ये॑ति निषेधात्क्यचि चे॑ति ईत्वम्,अकृत्सार्वे॑ति दीर्घश्च न भवति ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. If you can help in fixing this issue by providing this text, please let us know using the feedback link at the bottom of this page. Thank you!