Page loading... Please wait.
3|2|170 - क्याच्छन्दसि
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
3|2|170
SK 3150
क्याच्छन्दसि   🔊
सूत्रच्छेदः
क्यात् (पञ्चम्येकवचनम्) , छन्दसि (सप्तम्येकवचनम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 धातोः  3|1|91 वर्तमाने  3|2|123 आ क्वेस्तच्छीलतद्धर्मतत्साधुकारिषु  3|2|134
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
क्य इति क्यच्क्यङ्क्यषां सामान्येन ग्रहणम्। क्यप्रत्ययान्ताद् धातोः छन्दसि विषये तच्छीलादिषु कर्तृषु उकारप्रत्ययो भवति। मित्रयुः। न छन्दस्यपुत्रस्य 7|4|35 इति प्रतिषेधाद् न धीर्घः। सुम्नयुः। संस्वेदयुः छन्दसि इति किम्? मित्रीयिता।
`मित्रयुः` इति। मित्रमिच्छतीति `सुप आत्मनः क्यच्` 3|1|8 इति क्यच्। `अकृत्सार्वधातुकयोः` 7|4|25 इति दीर्घत्वं प्राप्नोति, `क्यचि च` 7|4|33 इतीत्त्वञ्च, एतदुभयमपि `न च्छन्दस्यपुत्रस्य` 7|4|35 इति प्रतिषेधान्न भवति। `संस्वेदयुः`इति। लोहितादित्वात् 3|1|13 क्यष्। `सुम्नयुः` इति। `देवसुम्नयोः` 7|4|38 इति प्रतिषेधः। सुम्न इवाचरतीति `कर्त्तुः क्यङ सलोपश्च` 3|1|11 इति क्यङ॥
क्याच्छन्दसिः॥ क्य इति क्यच्क्यष्कयङं सामान्येन निर्देश इति। सूत्रे वृतौ च ककारानुबन्धवतो धातुसंज्ञानिमितस्य प्रत्ययस्योपलक्षणात् कण्ड्वादियकोऽपि ग्रहणम्, तेन भुरण्युः तुरण्यवोऽङ्गिरसो नक्षत्रसपर्येम सपर्यव इत्यादि भवति। भाषायां च सुम्नयुशब्द उणादिषु मृगय्वादिषु पाठाद् द्रष्टव्यः। मित्रयुरिति। ठ्क्यचि चऽ इतीत्वम्, ठकृत्सार्वधातुकयोःऽ इति दीर्घत्वं च न भवति, ठ्न च्छन्दस्यपुत्रस्यऽ इति निषेधात्॥
सिद्धान्तकौमुदी
देवाञ्जिगाति सुम्नयुः ॥
क्याच्छन्दसि - क्याच्छन्दसि । क्यप्रत्ययान्तादुप्रत्ययः स्यात्तच्छीलादिषु छन्दसीत्यर्थः । सुम्नयुरिति । सुम्नं - सुखम् ।तदात्मन इच्छतीत्यर्थे सुम्नशब्दात् क्यच् ।न च्छन्दस्यपुत्रस्ये॑ति निषेधात्क्यचि चे॑ति ईत्त्वम्,अकृत्सार्वे॑ति दीर्गश्च न ।सुम्नये॑ति क्यजन्तादुप्रत्ययः । अतो लोपः ।
क्याच्छन्दसि - क्याच्छन्दसि ।क्य॑ इति क्यच्क्यष्क्यङां सामान्यग्रहमम् । क्यन्ताद्धातोश्छन्दसि विषये ताच्छीलादिषु उप्रत्ययो भवतीति काशिका । किद्यः क्य इति व्याख्यानात्कण्ड्वादियगपि गृह्रते । तेनतुरण्यवोऽङ्गिरसो नक्षन्त॑,सपर्येम सपर्यवः॑,यमस्य योनौ शकुनं भुरण्यु॑मित्यादि सिद्धम् । तुरण त्वरायां , सपर पूजयां, भुरण धारणपोषणयोरित्येते कण्ड्वादिषु पठिताः । अथ कथंसन्तः प्रणयिवाक्यानि गृह्णन्ति ह्रनसूयवः॑ इति भट्टपादाः । मृगय्वादिषु असूयशब्दो द्रष्टव्य इति हरदत्तः । सुम्नयुरिति । सुम्नशब्दात्क्यचि तदन्तादुः ।न छन्दस्यपुत्रस्ये॑ति निषेधात्क्यचि चे॑ति ईत्वम्,अकृत्सार्वे॑ति दीर्घश्च न भवति ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.