Page loading... Please wait.
3|2|154 - लषपतपदस्थाभूवृषहनकमगमशॄभ्य उकञ्
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
3|2|154
SK 3134
लषपतपदस्थाभूवृषहनकमगमशॄभ्य उकञ्   🔊
सूत्रच्छेदः
लष-पत-पद-स्था-भू-वृष-हन-कम-गम-शॄभ्य (पञ्चमीबहुवचनम्) , उकञ् (प्रथमैकवचनम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 धातोः  3|1|91 वर्तमाने  3|2|123 आ क्वेस्तच्छीलतद्धर्मतत्साधुकारिषु  3|2|134
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
लषाऽदिभ्यो धातुभः तच्छीलादिषु कर्तृषु उकञ् प्रत्ययो भवति। उपलाषुकं वृषलसङ्गतम्। प्रपातुका गर्भा भवन्ति। उपपादुकं सत्त्वम्। उपस्थायुका एनं पशवो भवन्ति। प्रभावुकमन्नं भवति। प्रवर्षुकाः पर्जन्याः। आघातुकं पाकलिकस्य मूत्रम्। कामुका एनं स्त्रियो भवन्ति। आगामुकं वारान्सीं रक्ष आहुः। किंशारुकं तीक्ष्णमाहुः।
`{उपस्थायुकाः-काशिका} उपस्थायुकः` इति। `आतो युक्` 7|3|33 इत्यादिना युक्। `{प्रवर्षुकाः-काशिका} प्रवर्षुकः`इति। `वृषु मृषु सेचने`(धातुपाठः-706,707) इति। `कामुकाः`इति। `कमु कान्तौ`(धातुपाठः-443)। `नोदात्तोपदेश` 7|3|34 इत्यादिना वृद्धिप्रतिषेधे प्राप्तेऽनाचमेरित्यत्र `चमिकमिवमीनामिति वक्तव्यम्` (वा।844) इति वृद्धिरेव भवति। `{किंशारुकं-काशिका} शारुकः`इति। `शृ हिंसायाम्` (धातुपाठः-1488)। अपपूर्वाल्लषेः `अपे#ऐ च लषः` 3|2|144 इति धिनुण् भवति। उक्तं हि प्राक्-- ताच्छीलिकेषु `ग्लाजिस्थश्च क्सनुः` 3|2|139 इति वचनसामथ्र्यात्। गमेश्छन्दसि `आदृगम` 3|2|171 इत्यादिना किकिनावपि भवतः। भाषायामपि;`भाषायां धाञ्कृञ्सृजनिगमिनमिभ्यः (वा।284) इत्युपसंख्यानात्। कमेः `नमिकम्पि` 3|2|167 इत्यादिना रप्रत्ययः॥
लषपतपदस्थाभूवृषहनकमगमशृभ्य उकञ्॥ अपलाषुकमिति। अशोभनमित्यर्थः। नन्वत्र विशेषविहितत्वाद् ठपे च लषःऽ इति घिनुणा भाव्यम्, अयं तु केवलेऽन्योपसर्गपूर्वे च लषौ चरितार्थः, वाऽसरूपविधिनोकञ् भविष्यति? ताच्छीलिकेषु वाऽसरूपविधिर्नास्तीत्येततु प्रायिकमित्युक्तम्। आघातुकं पाकलिकस्य मूत्रमिति। पाकलो नाम गजानां व्याधिविशेषः, स यस्यास्ति स पाकलिकोः, ठ्द्वन्द्वोपतापगर्ह्यात्ऽ इतीनिरेव प्राप्नोति, व्रीह्यादिपाठान्न भवति। पाकलिको गजस्तस्य मूत्रं स्पृष्टमाघ्रातं वान्यान् गजान्हन्ति, एष तस्य स्वभावः। आगामुकं वाराणसी रक्ष आहुरिति। यः शापादिना रक्षोभूतः तं मोक्षार्थ वाराणसीं प्रत्यागमनशीलमाहुरित्यर्थः॥
सिद्धान्तकौमुदी
लाषुकः । पातुक इत्यादि ॥
लषपतपदस्थाभूवृषहनकमगमशॄभ्य उकञ् - लषपत । एभ्यो दशभ्य उकञ् स्यात्तच्छीलादिष्वर्थेषु । इत्यादीति । पादुकः । आतो युक् । स्थायुकः । भावुकः । वर्षुकः । घातुकः । "हनस्तः" इति तत्वम् । "हो हन्तेति" कुत्वम् । कामुकः । गामुकः । शारुकः ।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.