Page loading... Please wait.
3|2|129 - ताच्छील्यवयोवचनशक्तिषु चानश्
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
3|2|129
SK 3109
ताच्छील्यवयोवचनशक्तिषु चानश्   🔊
सूत्रच्छेदः
ताच्छील्य-वयो-वचनशक्तिषु (सप्तमीबहुवचनम्) , चानश् (प्रथमैकवचनम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 धातोः  3|1|91 वर्तमाने  3|2|123
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
ताच्छील्यं तत्स्वभावता। वयः शरीरावस्था यौवनादिः। शक्तिः सामर्थ्यम्। ताच्छील्यादिषु धातोः चानश् प्रत्ययो भवति। ताच्छील्ये तावत् कतीह मुण्डयमानाः। कतीह भूषयमाणाः। वयोवचने कतीह कवचं पर्यस्यमानाः। कतीह शिखण्डं वहमानाः। शक्तौ कतीह निघ्नानाः। कतीह पचमानः।
`मण्डमानाः` इति। `मडि भूषायाम्` (धातुपाठः-321), इदित्त्वान्नुम्। हेतुमण्णिच्। `भूषयमाणाः` इति। `भूष अलङ्कारे` (धातुपाठः-682), चुरादिणिच्। `कवचं पर्यस्यमानाः`इति। दिवादित्वाच्छ्यन्। तदेव वयो गम्यते तत्र स्थिताः कवचं पर्यस्यन्ते। कवचम् = सन्नाहम्। `शिखण्डं वहमानाः`इति। अत्रापि तथाविधं वयो गम्यते यत्र वत्र्तमानाः शिखण्डं वहन्ति। शिखण्ण्टः = चूडा। वचनग्रहणं वैचित्र्यार्थम्, विनापि हि तेन वयसि गम्यमाने प्रत्ययो लभ्यत एव, यथा च `वयसि च` 3|2|10 इत्यत्र। `निघ्नानाः` इति। हननशक्तिरिति गम्यते॥
ताच्छील्यवयोवचनशक्तिषु चानश्॥ मण्डयमाना इत्यादि। ठ्मडि भूषायाम्ऽ,ठ्भूष अलङ्कारेऽ चुरादी, ठसु क्षेपणेऽ,पर्यासःऊउसन्नहनम्, शिखापर्यायः शिखण्डशब्दः। वचनग्रहणं विस्पष्टार्थम्॥
सिद्धान्तकौमुदी
एषु द्योत्येषु कर्तरि चानश् । भोगं भुञ्जानः । कवचं बिभ्राणं । शत्रून्निघ्नानः ॥
ताच्छील्यवयोवचनशक्तिषु चानश् - ताच्छील्य । चानशि शचावितौ । भोगं भुञ्जान इति । भोगशील इत्यर्थः । कवचं विभ्राण इति । यौवनबालदिति भावः । शत्रुं निघ्ना इति । निहन्तुं शक्त इत्यर्थः । अतः परत्वाऽभावान्न मुक् । चानशो लादेशत्वाऽभावादनामत्मनेपदत्वात् परस्मैपदिभ्योऽपि प्रवृत्तिः ।
ताच्छील्यवयोवचनशक्तिषु चानश् - ताच्छील्य । वचनग्रहणं स्पष्टार्थम् ।चानशो लादेशत्वाऽभावेनाऽत्मनेपदत्वाऽभावात्परमैपदिभ्योऽपि विधानमिति ध्वनयन्नुदाहरति — निघ्नान इति ।गमहने॑त्युपधालोपः ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.