॥ तस्मै पाणिनये नम: ॥
Page loading... Please wait.
3|2|118
SK 2778
3|2|118
लट् स्मे   🔊
SK 2778
सूत्रच्छेद:
लट् - प्रथमैकवचनम् , स्मे - सप्तम्येकवचनम्
अनुवृत्ति:
-
अधिकार:
प्रत्यय:  [3|1|1] , परश्च  [3|1|2] , आद्युदात्तश्च  [3|1|3] , धातो:  [3|1|91] , भूते  [3|2|84]
सम्पूर्णसूत्रम्
Unavailable at the moment
सूत्रार्थ:
This sutra is not updated yet.

The sutras are being written one by one, so this sutra will eventually get updated. Meanwhile, you can refer to the commentaries below.
One-line meaning in English
This sutra is not updated yet.
काशिकावृत्तिः
भूतानद्यतनपरोक्षे इति वर्तते। स्मशब्दे उपपदे भूतानद्यतनपरोक्षे लट् प्रत्ययो भवति। लिटो ऽपवादः। नडेन स्म पुराधीयते। ऊर्णया स्म पुराधीयते।
`नडेन स्म पुराधीयते` इति। इङोऽधिपूर्वाल्लट्, `भावकर्मणोः` 1|3|13 इत्यात्मनेपदम्, टेरेत्वम्, `सार्वधातुके यक्` 3|1|67 , `अकृत्सार्वधातुकयोः` 7|4|25 इति दीर्घः। उपसर्गेण सहाकः सवर्णे 6|1|97 दीर्घत्वम्। अथ वा-- कत्र्तर्यात्मनेपदम्, अदादित्वाच्छब्दो लुक्, `आत्मनेपदेष्वनतः` 7|1|5 इत्यदादेशः, धातोरियङ यथायोगं पूर्ववत्॥
लट् स्मे॥ नडेन स्म पुराधीयते इति। अधिपूर्वादिङ्ः कर्मणि लकारः, कर्माविवक्षायां वा भावे, नडेनेति कर्तरि तृतीया। अथ वा---अधीयते इति कर्तरि बहुवचनम्, ठात्मनेपदेष्वनतःऽ इत्यदादेशः, नडेनेति सहयोगे तृतीया। अन्ये तु व्याचक्षते---पुराकल्पे---पुराकल्पे नडाख्यं तृणविशेषं हस्ते गृहीत्वाधीयाना अधीयते स्मेति॥
सिद्धान्तकौमुदी
लिटोऽपवादः । यजति स्म युधिष्ठरः ॥
लट् स्मे - लट् स्मे ।स्मे॑त्यव्ययम् । तद्योगे लिड्विषये लट् स्यादित्यर्थः । यजति स्मेति । स्मशब्दो भूतकालद्योतकः ।
लट् स्मे - लट् स्मे ।स्मे॑ इत्यव्ययं भूतकालद्योतकम् ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
लिटोऽपवादः। यजति स्म युधिष्ठिरः॥
महाभाष्यम्
लट् स्मे (885) (516 लड्प्रत्ययविधिसूत्रम्।। 3 । 2 । 2 आ.14) (3010 ‐ -11 वार्तिकद्वयम्।। 1।।) - स्मपुरा भूतमात्रे न स्मपुराद्यतने - (भाष्यम्) स्मपुरा भूतमात्रे न स्मपुराद्यतनेति वक्तव्यम्। (आक्षेपभाष्यम्) किमयं स्मादिविधिः पुरान्तोऽविशेषेण भूतमात्रे भवति। तत्र वक्तव्यं स्मलक्षणः पुरालक्षणश्चाद्यतने न भवत इति।। आहोस्वित् स्मलक्षणः पुरालक्षणश्चाविशेषेण भूतमात्रे भवतः इति। तत्र स्माद्यर्थे न स्मपुराद्यतन इति वक्तव्यम्?। (3012 पूर्ववार्तिकप्रत्याख्यानवार्तिकम्।। 2 ।।) - स्मादिविधिः पुरान्तो यद्यविशेषेण किं कृतं भवति न स्मपुराद्यतन इति ब्रुवता कात्यायनेनेह- (भाष्यम्) स्मादिविधिः पुरान्तो यद्यविशेषेण भवति, किं वार्तिककारः प्रतिषेधेन करोति ‐ -न स्मपुराद्यतन इति।। (3013 वार्तिकम्।। 2 ।।) - अनुवृत्तिरनद्यतनस्य लट् स्म इति तत्र नास्ति नञ्ञ्कार्यम्- (भाष्यम्) लट् स्मे इत्यत्रानद्यतन इत्येतदनुवर्तिष्यते।। (3014 वार्तिकम्।। 3 ।।) - अपरोक्षानद्यतनौ ननौ च नन्वोश्च विनिवृत्तौ।। न पुराद्यतन इति भवेदेतद्वाच्यम्- (भाष्यम्)तत्रैतावद्वक्तव्यं स्याद् ‐ ‐ - ठन पुराद्यतन इति।। (3015 वार्तिकम्।। 4 ।।) - तत्र चापि लुङ्ग्रहणम्- (भाष्यम्) तत्र चापि लुङ्ग्रहणं ज्ञापकम् ‐ -न पुरालक्षणोद्यतने भवतीति।। (भाष्यम्) अथ बुद्धिरियम् अविशेषेण स्मपुराहेतू इति तत्र चापि श्रृणुभूयः।। अपरोक्षे चेत्येष प्राक् पुरिसंशब्दनादविनिवृत्तः। सर्वत्रानद्यतनस्तथासति नञ्ञा किमिह कार्यम्।। (अपरोक्षे च इत्यस्य प्रत्याख्यानभाष्यम्) स्मादावपरोक्षे चेत्यकार्यमपि शक्यमेतदितिविद्धि। शक्यं हि निवर्तयितुं परोक्ष इति लट् स्म इत्यत्र।। (सूत्रसमर्थनभाष्यम्) स्यादेषा तव बुद्धिः स्मलक्षणेप्येवमेव सिद्धमिति। लट् स्म इति भवेन्नार्थस्तस्मात्कार्यं परार्थं तु। एवं तर्हि ज्ञापयत्याचार्यः ‐ ‐ स्मलक्षणः पुरालक्षणश्चानद्यतने भवतः इति।। लट् स्मे।। 118 ।।