Page loading... Please wait.
3|2|105 - छन्दसि लिट्
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
3|2|105
SK 3093
छन्दसि लिट्   🔊
सूत्रच्छेदः
छन्दसि (सप्तम्येकवचनम्) , लिट् (प्रथमैकवचनम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 धातोः  3|1|91 भूते  3|2|84
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
भूते इत्येव। छन्दसि विषये धातोः लिट् प्रत्ययो भवति। अहं सूर्यमुभयतो ददर्श। अहं ध्यावापृथिवी आततान। ननु च छ्न्दसि लुड्लङ्लिटः 3|4|6 इति सामान्येन लिट् विहित एव? धातुसम्बन्धे स विधिः, अयं त्वविषेषेण।
`ददर्श` इति। दर्शर्लिट, णल्, द्विर्वचनम्, `उरत्` 7|4|66 इत्यत्त्म्, रपरत्वम्, हलादिशेषः 7|4|60 , लघूपधगुणः 7|3|86 । `आततान` इति। `तनु विस्तारे` (धातुपाठः-1463) आङपूर्वः, `अत उपधायाः` 7|2|116 इति वृद्धिः। `धातुसम्बन्धे स विधिः` इति। `धातुसम्बन्धे प्रत्ययाः` 3|4|1 इत्यतो धातुसम्बन्धग्रहणानुवृत्तेः। `अयं त्वविशेषणेण` इति। भूतमात्रे। लिट इकारटकारावुत्तरसूत्रे विशेषणार्थौ। `लः कानज्वा` इत्युच्यमाने लकाराणां ग्रहणं स्यात्। टकारष्टेरेत्वार्थः॥
च्छन्दसि लिट्॥ आततानेति। ठ्णलुतमो वाऽ इति णित्वपक्षे वृद्धिः। धातुसम्बन्धे स विधिरिति। ठ्धातुसम्बन्धे प्रत्ययाःऽ इत्यधिकारात्। लिट इकारटकारौ विशेषणार्थौ, ठ्लिटः कानज्वाऽ ठ्लिट।ल्भ्यासम्योभयेषाम्ऽ इत्यादौ ठ्लऽ इत्युच्यमानेऽन्येषामपि लङदीनां ग्रहणं स्यात्, निरनुबन्धकत्वादस्यैव ग्रहणं भविष्यति। परोक्षे लिटोऽपि तर्हि न प्राप्नोति? टकारष्टेरेत्वार्थश्च॥
सिद्धान्तकौमुदी
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
छन्दसि लिट् - छन्दसि लिट् ।
छन्दसि लिट् - छन्दसि लिडिति सूत्रस्यार्थमाह — भूतसामान्ये इति । न चछन्दसि लुङ्लङ्लिटः॑ इत्यनेन गतार्थता शङक्या, धातुसंबन्धाधिकारे हि स विधिः, इदं तु धातुसंबन्धं विनापि भवतीति विशेषात् । अत्र व्याचख्युः — कानचः कित्करणं तिस्तिराण इत्यत्रऋच्छत्यृता॑मिति गुणस्य निषेधार्थं सति प्रतिषेधविषये आरभ्यते ।चक्राण॑ इत्यत्र तुअसंयोगाल्लिट्व॑दित्येव सिद्धं कित्त्वमिति । त्रिमुनिमतमिति । सूत्रकृता छन्दसीति प्रक्रान्तत्वादुत्तरसूत्रे भाषाग्रहणाच्च, भाष्यवार्तिकयोरपि क्वसुकानचोःछन्दस्युभयथे॑ति वचनात्सार्वधातुकत्वेनसार्वधातुकमपि॑ दिति ङित्त्वादेव आजिवानित्यादौ नलोपादीनां कित्कार्याणामन्यथासिद्धिमाशङ्क्य तितीर्वान् तिस्तिराण इत्यादौऋच्छत्यृता॑मिति प्राप्तस्य गुणस्य बाधानार्थं कित्करणमिति सिद्धान्तितत्वात् । अत एव कित्करणसामथ्र्याद्भाषायामपि क्वसुकानचौ स्त इति केषांचिदुत्प्रेक्षा नादर्तव्येति हरदत्तमाधवादिग्रन्थे स्पष्टमिति भावः । कवयरित्वति । गतानुगतिकतयेति भावः ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.