॥ तस्मै पाणिनये नम: ॥
Page loading... Please wait.
3|2|101
SK 3011
3|2|101
अन्येष्वपि दृश्यते   🔊
SK 3011
सूत्रच्छेद:
अन्येषु - सप्तमीबहुवचनम् , अपि - अव्ययम् , दृश्यते (तिङन्तपदम्)
अनुवृत्ति:
-
अधिकार:
प्रत्यय:  [3|1|1] , परश्च  [3|1|2] , आद्युदात्तश्च  [3|1|3] , धातो:  [3|1|91] , भूते  [3|2|84]
सम्पूर्णसूत्रम्
Unavailable at the moment
सूत्रार्थ:
This sutra is not updated yet.

The sutras are being written one by one, so this sutra will eventually get updated. Meanwhile, you can refer to the commentaries below.
One-line meaning in English
This sutra is not updated yet.
काशिकावृत्तिः
अन्येष्वपि उपपदेषु कारकेषु जनेः डः प्रत्ययो दृश्यते। सप्तम्याम् इत्युकतम सप्तम्याम् अपि दृश्यते। न जायते इति अजः। द्विर्जाताः द्विजाः। पञ्चम्याम् अजातौ 3|2|98 इत्युक्तं, जातवपि दृश्यते। ब्राह्मणजो धर्मः। क्षत्रियजं युद्धम्। उपसर्गे च संज्ञायाम् 3|2|99 इत्युक्तम्, असंज्ञायाम् अपि दृश्यते। अभिजाः, परिजाः केशाः। अनु कर्मणि 3|2|100 इत्युक्तम्, अकर्मण्यपि दृश्यते। अनुजातः अनुजः। अपिशब्दः सर्वोपाधिव्यभिचारार्थः। तेन धात्वन्तरादपि भवति, कारकन्तरे ऽपि। परितः खाता परिखा। आखा।
`अपिशब्दः` इत्यादि। सर्व उपाधय उपपदादयः, तेषां व्यभिचारो यथा स्यादित्येवमर्थोऽपिशब्दः। `धात्वन्तरादपि`इति। `खनु अवदारणे`(धातुपाठः-878) इत्येतस्मात्। `कारकान्तरेऽपि` इति। कर्त्तुरन्यस्मिन् कारके कर्मणि॥
अन्येष्वपि द्दश्यते॥ द्विर्जात इति। मातुरग्रे विजननं द्वितीयं मौञ्जिबन्धनम्। तत्रास्य माता सावित्री पिता त्वाचार्य उच्यते॥
सिद्धान्तकौमुदी
अन्येष्वप्युपपदेषु जनेर्डः स्यात् । अजः । द्विजः । ब्राह्मणजः । अपिशब्दः सर्वोपाधिव्यभिचारार्थः । तेन धात्वन्तरादपि कारकान्तेरेष्वपि क्वचित् । परितः खाता परिखा ॥
अन्येष्वपि दृश्यते - अन्येष्वपि दृश्यते । अज इति । न जात इत्यर्थः । द्विजो ब्राआहृण इति । द्विर्जात इत्यर्थ- ।मातुर्यदग्रे जायन्ते द्वितीयं मौञ्जिबन्धना॑दित्यादिस्मृतेरिति भावः । अपि शब्द इति । "सप्तम्यां जनेर्डः" इत्यादिसूत्रेषु डविधिषु यानि विशेषणान्युपात्तानि प्रकृतिविशेषरूपाणि, भूते कर्तरीति प्रत्ययार्थविशेषणं च तदतिक्रमार्थ इत्यर्थः ।
अन्येष्वपि दृश्यते - अन्येष्वपि दृश्यते ।सप्तम्यां जने॑रित्युक्तमसप्तम्यामपि दृश्यत इत्याह — अजः । द्विज इति । न जायत इत्यजः । द्विर्जातो द्विजः ।॒जन्मना जायते शूद्रः कर्मणा जायते द्विजः॑ इत्यभियुक्तोक्तेः ।पञ्चम्यामजातौ॑इत्युक्तं, जातावपि दृश्य त इत्याह ब्राआहृणज इति । अपिशब्द इति । यत्तुअन्तात्यन्ताध्वे॑ति प्रकरणेअन्यत्रापऽपि दृश्यते॑ इत्युपसङ्ख्यातं तद्भूतकालं विनापि यथा स्यादित्येवमर्तम् । वस्तुतस्तु प्रकृतसूत्रस्थस्याऽपिग्रहणस्य सर्वपादिव्यभिचारार्थत्वात्तद्वार्तिकमेनैव गतार्थम् । विभावितं चेदंइको गुणवृद्धी॑ इति सूत्रे जनेर्ड प्रक्रम्यगमेरप्ययं डो वक्तव्यः॑ इति वदता भाष्यकारेण । एवं च प्रकृतसूत्रस्थम् संज्ञासिद्धिः, सिद्धायां निष्ठासंज्ञायां क्तक्तवत्वोर्विधानमित्यन्योन्याश्रय इति चेत् । अत्राहुः — भाविनी संज्ञाऽत्र विज्ञायते, — स भूते भवति यस्योत्पन्नस्य निष्ठेति संज्ञा भवतीत॑त्याश्रयणे सामथ्र्यात् रक्तक्तवत्वोर्विधानमेतदिति नास्त्युक्तदोष इति ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
अन्येष्वपि दृश्यते (868) (506 डप्रत्ययविधिसूत्रम्।। 3 । 2 । 2 आ 4) (2072 वार्तिकम् ।। 1 ।।)। - अन्येभ्योपि दृश्यते- (भाष्यम्) अन्येभ्योपि दृश्यत इति वक्तव्यम्। इहापि यथा स्यात् ‐ ‐ आखा उखा परिखा।। अन्येष्वपि।। 101।।