Page loading... Please wait.
3|1|51 - नोनयतिध्वनयत्येलयत्यर्दयतिभ्यः
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
3|1|51
SK 3405
नोनयतिध्वनयत्येलयत्यर्दयतिभ्यः   🔊
सूत्रच्छेदः
(अव्ययम्) , ऊनयति-ध्वनयति-एलयति-अर्दयतिभ्यः (पञ्चमीबहुवचनम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 धातोः  3|1|22
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
ऊन परिहाणे, ध्वन शब्दे, इल प्रेरणे, अर्द गतौ याचने च, एतेभ्यो धातुभ्यः ण्यन्तेभ्यः पूर्वेण च्लेश्चङि प्राप्ते छन्दसि विषये न भवति। काममूनयीः। औनिनः इति भाषायाम्। मा त्वाग्निर्धवनयीत्। अदिध्वनतिति भषायाम्। काममिलयीत्। ऐलिलतिति भाषायाम्। मैनमर्दयीत्। आर्दिदतिति भाशायाम्।
`एभ्यो ण्यन्तेभ्यः` इति। ऊनयत्येलयतिभ्यां चुरादिण्यन्ताभ्यम्। `पूर्वेण` इति। `श्रिणि` इत्यादिना। `औनयीत्` इति। तिप्, सिच्, `इट ईटि` 8|2|28 इति सिचो लोपः, तस्यासिद्धत्वाद्वृद्धौ प्राप्तायां `ह्म्यन्तलक्षण` 7|2|5 इति प्रतिषेधः, गुणायादेशौ, `आडजादीनाम्` 6|4|72 इत्याट्, `आटश्च` 6|1|87 इति वृद्धिः। `औनिनत्` इति। `अजादेर्द्वितीयस्य` 6|1|2 इति द्विर्वचनम्। णिलोपः। `ध्वनयीत्` इति। ध्वनयीदित्यतदेव निपातनाददन्तत्वम्, `अतो लोपः` 6|4|48 , तस्य स्थानिवद्भावात् `अत उपाधायाः` 7|2|116 इति वृद्धिर्न भवति। `बहुलं छन्दत्यमाङ्योगेऽपि` 6|4|75 इत्यड्निषेधः। `अदिध्वनत्` इति। सन्वद्भावादित्त्वम्। `ऐलिलत्` इति। `अजादेर्द्वितीयस्य` 6|1|2 इति लिशब्दस्य द्विर्वचनम्, पूर्ववदाट्। `आर्दिदत्` इति। इहापि द्वितीयस्यैकाचो द्वर्वचनं पूर्ववत्। रेफस्तु न द्विरुच्यते; ` न न्द्राः संयोगादयः` 6|1|3 इति प्रतिषेधात्। आट्, वृद्धिः॥
नोनयतिध्वनयत्येलयत्यर्दयतिभ्यः॥ अर्द्द गतौ याचने चेति। ठर्द्द हिंसायाम्ऽ इत्यस्यापि ग्रहणम्, यदिच्छन्दसि दर्शनमस्ति। एतेभ्य इति। तत्रोनयतिश्चुरादिः,ध्वनिरपि ठ्गर्व माने इति प्रागेतस्माददन्ताःऽ इत्यधिकारे चुरादिः पठितः, घटादौ चापि पठ।ल्ते। एलयतिश्चुरादिः, अर्द्दयतिर्हेतुमण्ण्यन्तः। पूर्वेणेति। ठ्णिश्रिऽइत्यादिना। ऊनयीरिति। मध्यमपुरुषैकवचनम्, पूर्ववद्वृद्धौ प्रतिषिद्धायां गुणः, ठ्न माङ्योगेऽ इत्याडागमप्रतिषेधः। मा त्वायतो जरितुः काममूनयीः---इदं प्रतिसव्यस्य ऋषेर्वचनम्। त्वायतःऊत्वामिच्छतः, जरितुःऊस्तोतुर्मम, काममुअभिलाषं मा ऊनयीःऊउनं मा कार्षीरित्यर्थः। प्रायेण तु तिबन्तं पठ।ल्ते, कृताडागमं च, तदन्यत्र द्रष्टव्यम्। औनिन इति। सिपि चैङ् ठजादेर्द्धितीयस्यऽ इति नशब्दस्य द्विर्वचनम्। प्रायेण तूदाहरणवदिदमपि तिबन्तं पठ।ल्ते। ध्वनयीदिति। तिप्, ठ्न माङ्योगेऽ इत्यडागमप्रतिषेधः। आर्द्दिददिति। ठजादेर्द्वितीयस्यऽ ठ्न न्द्राः संयोगादयःऽ इति दशब्दस्य द्विर्वचनम्॥
सिद्धान्तकौमुदी
च्लेश्चङ् न । मा त्वायतो जरितुः काममूनयीः (मा त्वा॑य॒तो ज॑रि॒तुः काम॑मूनयीः । मा त्वाग्निर्ध्वनयीत् (मा त्वा॒ग्निर्ध्व॑नयीत्) ॥
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.