Page loading... Please wait.
3|1|149 - प्रुसृल्वः समभिहारे वुन्
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
3|1|149
SK 2911
प्रुसृल्वः समभिहारे वुन्   🔊
सूत्रच्छेदः
प्रु-सृ-ल्वः (प्रथमाबहुवचनम्) , (पञ्चम्यार्थे प्रथमा) समभिहारे (सप्तम्येकवचनम्) , वुन् (प्रथमैकवचनम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 धातोः  3|1|91
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
प्रु सृ लू इत्येतेभ्यः धातुभ्यः समभिहारे वुन् प्रत्ययो भवति। प्रवकः। सरकः। लवकः। समभिहारग्रहणेन अत्र सधुकारित्वं लक्ष्यते। साधुकारिणि वुन् विधानात् सकृदपि यः सुष्ठु करोति तत्र भवति। बहुशो यो दुष्टं करोति तत्र न भवति।
`प्रसृल्वः` इति समभिहारं कृत्वा निर्देशः। नुमागमस्तु सत्यपि नपुंसकत्वे न कृतः, अनित्यत्वादागमशासनस्य। `समभिहारे वुन्` इति। अन्यत्र समभिहारशब्दस्य पौनः पुन्यादिकमर्थ इति, इहापि स एवार्थ इति कस्यचित् भ्रान्तिः स्यात्, अतस्तन्निराकर्त्तुमाह-- `समभिहारग्रहणेन` इत्यादि। लक्ष्यते प्रदश्र्यत इत्यर्थः। एतच्चानेकार्थत्वाद्धातूनां लभ्यते। शिल्पिनीत्यनुवृत्तेरित्यपरे। शिल्पी = साधुकारी। `साधुकारिणि वुन्विधानम्` साधुकारित्वोपलक्षणस्य फलं दर्शयति। `सकृदपि` इत्यादि। अनन्तरस्यैव स्पष्टीकरणम्॥
प्रुसृल्वः समभिहारे वुन्॥ ठ्प्रुसृल्वऽ इति पञ्चम्याः स्थाने जस्, ठोस्सुपिऽ इति यणादेशः। साधुकारित्वं लक्ष्यत इति। प्रायः सहचरित्वात् पुनः पुनरनुष्ठानं समभिहारः, यश्च यां क्रियां पुनः पुनरनुतिष्ठति तस्य प्रायेण कौशलमुपजायते, अतः प्रायः साहचर्यात्साधुकारित्वं लक्ष्यते, लक्षणया तत्र वर्तत इत्यर्थः, तेन किं सिद्धं भवतीत्याह----सकृदपीति॥
सिद्धान्तकौमुदी
समभिहारग्रहणेन साधुकारित्वं लक्ष्यते । प्रवकः । सरकः । लवकः ॥
प्रुसृल्वः समभिहारे वुन् - प्रुसृल्वः । लक्ष्यते इति । एतच्च भाष्ये स्पषमट् । प्रु, सृ, लू एषां समाहारद्वन्द्वात्पञ्चमी ।
प्रुसृल्वः समभिहारे वुन् - प्रुसृल्वः । पञ्चमीस्थाने व्यत्ययेन जस् ।ओः सुपी॑ति यण् । लक्ष्यत इति । भूयः सहचारात् । यो हि यां क्रियां पुनः पुनरनुभवति स तत्र प्रायेण कौशलं लभते, तेन सकृदपि यःसुष्टु करोति तत्र वुन्, यस्तु बहुशोऽपि दुष्टं करोति तत्र नेति भावः ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
प्रुसृल्वः समभिहारे वुन् (766) (468 वुन् प्रत्ययविधिसूत्रम्।। 3 । 6 आदृ 3) - प्रुसृल्वः साधुकारिणि वुन्विधानम्- (भाष्यम्) प्रुसृल्वः साधुकारिणि वुन्विधेयः। सकृदपि यः सुष्ठु करोति तत्र यथा स्यात्।। बहुशोपि यो दुष्ठु करोति तत्र मा भूद् इति।। प्रुसृल्वः।। 149 ।।