Page loading... Please wait.
3|1|148 - हश्च व्रीहिकालयोः
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
3|1|148
SK 2910
हश्च व्रीहिकालयोः   🔊
सूत्रच्छेदः
हः (पञ्चम्येकवचनम्) , च (अव्ययम्) , व्रीहि-कालयोः (सप्तमीद्विवचनम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
प्रत्ययः  3|1|1 परश्च  3|1|2 आद्युदात्तश्च  3|1|3 धातोः  3|1|91
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
चकारेण गः इत्यनुकृस्यते। गायतेः ण्युट् प्रत्ययो भवति शिल्पिति कर्तरि। गायनः, गायनी। योगविभागः उत्तरार्थः।
`जहातेः` इति। ओहाक् त्यागे` (धातुपाठः-1090)। `जिहातेश्च` इति। `ओहाङ गतौ` (धातुपाठः-1089)। अस्यात्र ग्रहणमिष्यते। तयोः सामान्यग्रहणार्थ एव ककारो जहातेर्निर्दिश्यते। असति हि तस्मिन् यदीदमेकानुबन्धग्रहणम्, तदुपादाने द्वयनुबन्धकस्य जिहातेर्न स्यात्। अथ द्वयनुबन्धकस्य जहातेर्न स्यात्। ककारे तु सति द्वयोरपि सानुबन्धकत्वात् सामान्येन ग्रहणमुपपद्यते। `व्रीहौ काले च कत्र्तरि` इति। एतेन व्रीहिकालयोः प्रत्यार्थविशेषणं दर्शयति। उपपदत्वं तु निरस्यति। एतच्च `दामहायनान्ताच्च` 4|1|27 इति निर्देशाद्विज्ञायते। `हायनाः` इति। `आतो युक् चिण्कृतोः` 7|3|33 इति युक्। `जहत्युदकमिति कृत्वा` इति। व्रीहिषु हायनशब्दस्य प्रवृत्तिनिमित्तं दर्शयति। `जिहीते भावान्` इति। `जिहीते भावान्` इति। एतेनापि संवत्सरे॥
हश्च व्रीहिकालयोः॥ जहातेरिति। ठोहाक् त्यागेऽ। जिहातेरिति। ठोहाङ्गतौऽ। प्रायेण जिहीतेरिति पाठः, स त्वयुक्तस्तिपः पित्वादीत्वाभावात्। जहातेः ककारोऽत्र सामान्यग्रहणार्थः, अन्यथा एकानुबन्धकत्वादस्यैव स्यात्। अथ हाङ् इत्युच्येत, एवमपि तस्यग्रहणं न स्यात्, तस्माद् द्वयोरपि ग्रहणम्। ठ्ब्रीहिकालयोःऽ इति कर्तुर्विशेषणम्, नोपपदम्; त्रिचतुर्भ्यो हायनस्य ठ्दामहायनान्ताच्चऽ इति वचनादिति मत्वाह---व्रीहौ काले च कर्तरीति। जहत्युदकमिति। कृत्वेति। व्रीहौ हायनशब्दस्य प्रवृत्तिनिमितं दर्शितम्। जाङ्गलदेशोद्भवाः केचिद् व्रीहयो हायना इत्याहुः। जिहीते भावानिति। भावाः पदार्थास्तान् जिहीते गच्छति परिच्छेदकत्वेन व्याप्नोतीत्यर्थः॥
सिद्धान्तकौमुदी
हाको हाङश्च ण्युट् स्यात् व्रीहौ काले च कर्तरि । जहात्युदकमिति हायनो व्रीहिः । जहाति भावानिति हायनो वर्षम् । जिहीते प्राप्नोति वा ॥
हश्च व्रीहिकालयोः - हश्च । "ओ हाक् त्यागे" इत्यस्य "ओ हाङ् गतौ" इत्यस्य च "ह" इति पञ्चम्यन्तम् । तदाह — हाको हाङश्चेति ।
हश्च व्रीहिकालयोः - जहात्युदकमिति । उदकाधिक[म्] वद्र्धनात् । भावानिति । भावाः पदार्थाः, तान् जिहीते इति । ओहाङ् गतौ ।भृञामि॑दित्यभ्यासस्येत्वम् ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.