॥ तस्मै पाणिनये नम: ॥
Page loading... Please wait.
3|1|148
SK 2910
3|1|148
हश्च व्रीहिकालयोः   🔊
SK 2910
सूत्रच्छेद:
हः - पञ्चम्येकवचनम् , च - अव्ययम् , व्रीहि-कालयोः - सप्तमीद्विवचनम्
अनुवृत्ति:
-
अधिकार:
प्रत्यय:  [3|1|1] , परश्च  [3|1|2] , आद्युदात्तश्च  [3|1|3] , धातो:  [3|1|91]
सम्पूर्णसूत्रम्
Unavailable at the moment
सूत्रार्थ:
This sutra is not updated yet.

The sutras are being written one by one, so this sutra will eventually get updated. Meanwhile, you can refer to the commentaries below.
One-line meaning in English
This sutra is not updated yet.
काशिकावृत्तिः
चकारेण गः इत्यनुकृस्यते। गायतेः ण्युट् प्रत्ययो भवति शिल्पिति कर्तरि। गायनः, गायनी। योगविभागः उत्तरार्थः।
`जहातेः` इति। ओहाक् त्यागे` (धातुपाठः-1090)। `जिहातेश्च` इति। `ओहाङ गतौ` (धातुपाठः-1089)। अस्यात्र ग्रहणमिष्यते। तयोः सामान्यग्रहणार्थ एव ककारो जहातेर्निर्दिश्यते। असति हि तस्मिन् यदीदमेकानुबन्धग्रहणम्, तदुपादाने द्वयनुबन्धकस्य जिहातेर्न स्यात्। अथ द्वयनुबन्धकस्य जहातेर्न स्यात्। ककारे तु सति द्वयोरपि सानुबन्धकत्वात् सामान्येन ग्रहणमुपपद्यते। `व्रीहौ काले च कत्र्तरि` इति। एतेन व्रीहिकालयोः प्रत्यार्थविशेषणं दर्शयति। उपपदत्वं तु निरस्यति। एतच्च `दामहायनान्ताच्च` 4|1|27 इति निर्देशाद्विज्ञायते। `हायनाः` इति। `आतो युक् चिण्कृतोः` 7|3|33 इति युक्। `जहत्युदकमिति कृत्वा` इति। व्रीहिषु हायनशब्दस्य प्रवृत्तिनिमित्तं दर्शयति। `जिहीते भावान्` इति। `जिहीते भावान्` इति। एतेनापि संवत्सरे॥
हश्च व्रीहिकालयोः॥ जहातेरिति। ठोहाक् त्यागेऽ। जिहातेरिति। ठोहाङ्गतौऽ। प्रायेण जिहीतेरिति पाठः, स त्वयुक्तस्तिपः पित्वादीत्वाभावात्। जहातेः ककारोऽत्र सामान्यग्रहणार्थः, अन्यथा एकानुबन्धकत्वादस्यैव स्यात्। अथ हाङ् इत्युच्येत, एवमपि तस्यग्रहणं न स्यात्, तस्माद् द्वयोरपि ग्रहणम्। ठ्ब्रीहिकालयोःऽ इति कर्तुर्विशेषणम्, नोपपदम्; त्रिचतुर्भ्यो हायनस्य ठ्दामहायनान्ताच्चऽ इति वचनादिति मत्वाह---व्रीहौ काले च कर्तरीति। जहत्युदकमिति। कृत्वेति। व्रीहौ हायनशब्दस्य प्रवृत्तिनिमितं दर्शितम्। जाङ्गलदेशोद्भवाः केचिद् व्रीहयो हायना इत्याहुः। जिहीते भावानिति। भावाः पदार्थास्तान् जिहीते गच्छति परिच्छेदकत्वेन व्याप्नोतीत्यर्थः॥
सिद्धान्तकौमुदी
हाको हाङश्च ण्युट् स्यात् व्रीहौ काले च कर्तरि । जहात्युदकमिति हायनो व्रीहिः । जहाति भावानिति हायनो वर्षम् । जिहीते प्राप्नोति वा ॥
हश्च व्रीहिकालयोः - हश्च । "ओ हाक् त्यागे" इत्यस्य "ओ हाङ् गतौ" इत्यस्य च "ह" इति पञ्चम्यन्तम् । तदाह — हाको हाङश्चेति ।
हश्च व्रीहिकालयोः - जहात्युदकमिति । उदकाधिक[म्] वद्र्धनात् । भावानिति । भावाः पदार्थाः, तान् जिहीते इति । ओहाङ् गतौ ।भृञामि॑दित्यभ्यासस्येत्वम् ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. If you can help in fixing this issue by providing this text, please let us know using the feedback link at the bottom of this page. Thank you!