॥ तस्मै पाणिनये नम: ॥
Page loading... Please wait.
2|4|10
SK 914
2|4|10
शूद्राणामनिरवसितानाम्‌   🔊
SK 914
सूत्रच्छेद:
शूद्राणाम् - षष्ठीबहुवचनम् , अ-निरवसितानाम् - षष्ठीबहुवचनम्
अनुवृत्ति:
-
अधिकार:
-
सम्पूर्णसूत्रम्
Unavailable at the moment
सूत्रार्थ:
This sutra is not updated yet.

The sutras are being written one by one, so this sutra will eventually get updated. Meanwhile, you can refer to the commentaries below.
One-line meaning in English
This sutra is not updated yet.
काशिकावृत्तिः
निरवसानं बहिष्करणम्। कुतो बहिष्करणम्? पात्रात्। यैर् भुक्ते पात्रं संस्कारेण अपि न शुध्यति ते निरवसिताः। न निरवसिताः अनिरवसिताः। अनिरवसितशूद्रवाचिनां शब्दानां द्वन्द्व एकवद् भवति। तक्षायस्कारम्। रजकतन्तुबायम्। अनिरवसितानाम् इति किम्? चण्डालमृतपाः।
यद्यपि `षिञ् बन्धने` (धातुपाठः- 1248) इति सिनोतिर्बन्धने वत्र्तते; तथापि निरवपूर्वो बहिष्करणे वत्र्तत इत्याह-- `निरवसानं बहिष्करणम्`। यैर्भुक्ते पात्रं संस्कारेणापि न शुद्ध्यति तस्मात् ते ततो बहिष्कृताः = पृथक्कृताः। न लभन्ते तत्र भोक्तुमित्यर्थः॥
शूद्राणामनिरवसितानाम्॥ शूद्रशब्दोऽत्र त्रैवर्णिकव्यतिरिक्तजातिमात्रवचनः, न वृषलपर्यायः, निरवसितप्रतिषेधात्। निरवसित इति। निरवपूर्वात्स्यतेः कर्मणिक्तः। तत्र प्रकृत्यर्थमाह----निरवसानं बहिष्करणमिति। अनेकार्थत्वाद्धातूनामुपसर्गवशाद्वेति भावः। पात्राद्वहिष्करणमिह विवक्षितमित्याह---यैरिति। संस्कारेणापीति। ठ्भस्मना शुध्यते कांस्यम्ऽ इत्यादिना स्मृतिकारैरुक्तेन न शुध्यति, तेन तत्र भोक्तुअं न लभन्त इति ततो बहिष्कृता भवन्ति॥
सिद्धान्तकौमुदी
अबहिष्कृतानां शूद्राणां प्राग्वत् । तक्षायस्कारम् । पात्राद्बहिष्कृतानां तु चण्डालमृतपाः ॥
शूद्राणामनिरवसितानाम् - शूद्राणाम् ।अनिरवसित॑शब्दं व्याचष्टे — अबहिष्कृतानामिति ।यैर्भुक्तं पात्रं क्षारोदकप्रक्षालनेन संस्कारेणापि न शुध्यत ते निरवसिताः, — चण्डालादयः । यैस्तु भुक्तं पात्रं संस्कारेण शुध्यति तेऽनिरवसिताः॑इति भाष्ये स्पष्टम्य । शूद्राणामिति.त्रैवर्णिकेतरः शूद्रशब्देन विवक्षितः,अनिरवसिताना॑मिति लिङ्गात् । प्राग्वदिति । समाहरद्वन्द्व एकवदित्यर्थः । तक्षायस्कारमिति । तक्षाणश्च अयस्काराश्चेति विग्रहः ।अनिरवसिताना॑मित्यस्य प्रयोजनमाह — पात्रादिति । चण्डालमृतपा इति । #एतद्भुक्तपात्रस्य संस्कारेणापि नास्ति शुद्धिरिति-अत एव भाष्याद्विज्ञेयम् । धर्मशात्रेषु च प्रसिद्धमेतत् ।
शूद्राणामनिरवसितानाम् - शूद्राणां ।त्रैवर्णिकेतरमनुष्यपरः शूद्रशब्दो न तु शूद्रत्वजातिपरः,अनिरवसिताना॑मिति निषेधात् । पात्रादिति । यैर्भुक्ते॒भस्मना शुध्यते कांस्य॑मित्यादिस्मृत्युक्तसंस्कारेणापि पात्रं न शुध्यति तेषामित्यर्थः ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
शूद्राणामनिरवसितानाम् (541) (342 एकवद्भावंसूत्रम् ।। 2।4।1 आ. 7) (अनिरवसितशब्दार्थाधिकरणम्) (आक्षेपभाष्यम्) अनिरवसितानाम् इत्युच्यते। कुतोऽनिरवसितानाम्? (समाधानभाष्यम्) आर्यावर्तादनिरवसितानाम् ।। (आक्षेपभाष्यम्) कः पुनरार्यावर्तः? (समाधानभाष्यम्) प्रागादर्शात्प्रत्यक्कालकवनाद्दक्षिणेन हिमवन्तमुत्तरेण पारियात्रम् ।। (आक्षेपभाष्यम्) यद्येवं किष्किन्धगन्धिकं शकयवनं शौर्यक्रौञ्चमिति न सिध्यति।। (समाधानभाष्यम्) एवं तर्ह्यार्यनिवासादनिरवसितानाम्।। कः पुनरार्यनिवासः? ग्रामो घोषो नगरं संवाह इति।। (आक्षेपभाष्यम्) एवमपि य एते महान्तः संस्त्यायास्तेष्वभ्यन्तराश्चण्डाला मृतपाश्च वसन्ति तत्र चण्डालमृतपा इति न सिध्यति।। (समाधानभाष्यम्) एवं तर्हि याज्ञात्कर्मणोऽनिरवसितानाम्।। (आक्षेपभाष्यम्) एवमपि तक्षाङायस्कारं रजकतन्तुवायमिति न सिध्यति।। (सिद्धान्तसमाधानभाष्यम्) एवं तर्हि पात्रादनिरवसितानाम्। यैर्भुक्ते पात्रं संस्कारेण शुध्यति तेऽनिरवसिताः। यैर्भुक्ते पात्रं संस्कारेणापि न शुध्यति ते निरवसिता इति।। शूद्राणाम् ।। 10 ।।