Page loading... Please wait.
2|1|71 - चतुष्पादो गर्भिण्या
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
2|1|71
SK 753
चतुष्पादो गर्भिण्या   🔊
सूत्रच्छेदः
चतुष्पादः (प्रथमाबहुवचनम्) , गर्भिण्या (तृतीयैकवचनम्)
अनुवृत्तिः
-
अधिकारः
आकडारात् एका संज्ञा  1|4|1 प्राक्कडारात्समासः  2|1|3 सुप्सुपा  2|1|4 विभाषा  2|1|11 तत्पुरुषः  2|1|22
सम्पूर्णसूत्रम्
Will be updated soon
सूत्रार्थः
Will be updated soon.
One-line meaning in English
Will be updated soon.
काशिकावृत्तिः
चतुष्पाद्वाचिनः सुबन्ता गर्भिणीशब्देन समस्यन्ते, तत्पुरुषश्च समासो भवति। गोगर्भिणी। अजागर्भिणी। चतुष्पाज्जातिरिति वक्तव्यम्। इह मा भूत् कालाक्षी गर्भणी, स्वस्तिमती गर्भिणी। चतुष्पादः इति किम्? ब्राह्मणी गर्भिणी।
`चतुष्पादः` इति। चत्वारः पादा यासां ताश्चतुष्पादः। `पादस्य लोपोऽहस्त्यादिभ्यः` 5|4|138 इत्यन्तस्य लोपः। `चतुष्पाज्जातिरिति वक्तव्यम्` इति। चतुष्पादो जातिवचना एव गर्भिण्या समस्यन्त इत्येतदर्थरूपं व्याख्येयमित्यर्थः। तत्रेदं व्याख्यानम्-- पोटादि 2|1|64 सूत्रादिह जातिग्रहणमनुत्र्तते। तेन चतुष्पज्जातिवाच्येव गर्भिण्या समस्यते, नान्यदिति॥
चतुष्पाज्जातिरिति। केचिदाहुः - पोटादिसूत्राज्जातिग्रगणमनुवर्त्यमिति। अन्ये त्वाहुः - ये शब्दान्तरनिरपेक्षाश्चतुष्पाज्जातिवचनाः, त एवान्तरङ्गत्वाद् गृह्यन्ते, न तु कालाक्ष्यादयो यौगिकाः शब्दान्तरसंनिधानाच्चतुष्पाद्विषया इति। गर्भिणीशब्दस्य परनिपादार्थं वचनम्॥
सिद्धान्तकौमुदी
चतुष्पाज्जातिवाचिनो गर्भिणी शब्देन सह प्राग्वत् । गोगर्भिणी ॥ ।चतुष्पाज्जातिरिति वक्तव्यम्‌ (वार्तिकम्) ॥ नेह । स्वस्तिमती गर्भिणी ।
चतुष्पादो गर्भिण्या - चतुष्पादो गर्भिण्या ।जातिग्रहणं कर्तव्य॑मिति वार्तिकमभिप्रेत्याह — चुत्ष्पाज्जातीति । गोगर्भिणीति । गर्भिणी चासौ गौश्चेति विग्रहः । विशेष्यस्य पूर्वनिपातार्थमिदं सूत्रम् । जातिरिति किम् । कालाक्षी गर्भिणी ।
चतुष्पादो गर्भिण्या - चतुष्पादो । मण्डूकप्लुत्याऽत्रजाति॑रित्यनुवर्तत इत्याह — -जातिवाचीति । जातिः किम् ।कालाक्षी गभिणी॑ । चतुष्पात्किम् । ब्राआहृणी गर्भिणी । प्रत्युदाहरणेविशेषण्मिति समासः स्यादेव । गर्भिणीकालाक्षीत्यादिपूर्वनिपाते विशेषः ।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
चतुष्पादो गर्भिण्या (419) (265 तत्पुरुषसंज्ञासूत्रम् ।। 2। 1। 3 आ.12 ।।) (1340 वार्तिकम् ।। 1 ।।) ।। चतुष्पाज्जातिः ।। (व्याख्याभाष्यम्) चतुष्पाज्जातिरिति वक्तव्यम्। इह मा भूत् ‐ कालाक्षी गर्भिणी। स्वस्तिमती गर्भिणी।। चतुष्पादो गर्भिण्या ।। 70 ।।