Page loading... Please wait.
1|3|35 - अकर्मकाच्च
॥ तस्मै पाणिनये नमः ॥
1|3|35
SK 2708
अकर्मकाच्च   🔊
सूत्रच्छेदः
अकर्मकात् (पञ्चम्येकवचनम्) , च (अव्ययम्)
अनुवृत्तिः
आत्मनेपदम्  1|3|12 (प्रथमैकवचनम्) , कृञः  1|3|32 (पञ्चम्येकवचनम्) , वेः  1|3|34 (पञ्चम्येकवचनम्)
अधिकारः
-
सम्पूर्णसूत्रम्
अकर्मकात् वेः कृञः आत्मनेपदम्
सूत्रार्थः
अकर्मकप्रयोगेषु "वि" उपसर्गात् परस्य "कृ" धातोः आत्मनेपदस्य प्रत्ययाः भवन्ति ।
"वि + कृ" अयं धातुः यदि अकर्मके अर्थे प्रयुज्यते तर्हि अस्मात् आत्मनेपदस्य प्रत्ययाः भवन्ति । यथा - छात्राः विकुर्वते ("निष्फलं चेष्टन्ते" इत्यर्थः) ।
One-line meaning in English
When the उपसर्ग "वि" is attached to the verb "कृ", it gets the प्रत्ययाः of आत्मनेपद ; provided that the verb is used in an अकर्मक sense.
काशिकावृत्तिः
वेः कृञ इत्यनुवर्तते। विपूर्वात् करोतेरकर्मकादकर्मकक्रियावचनादात्मनेपदं भवति। विकुर्वते सैन्धवाः। साधु दान्ताः शोभनं वल्गन्ति इत्यर्थः। ओदनस्य पूर्णाश् छात्रा विकुर्वते। निष्फलं चेष्टन्ते इत्यर्थः।
`ओदनस्य {पूर्णाः` इत्येव-- काशिका, पदमञ्जरी च।} परिपूर्णाः` इति। सुहितार्थयोगे षष्ठी। `पूरणगुणसुहितार्थ` 2|2|11 इत्यादिना षष्ठीसमासप्रतिषेधेन ज्ञापितमेतत्-- सुहितार्थयोगे षष्ठी भवतीति। सुहितार्थाः = तृप्त्यर्थाः। पूर्णास्तृप्ता इत्यर्थः॥
ओदनस्य पूर्णा इति। सुहितार्थयोगे षष्ठी भवति, ज्ञापनात्, यदयं पूरणगुणसुहितार्थेति सुहितार्थयोगे या षष्ठी सा न समस्यत इत्याह, तज्ज्ञापयत्याचार्यः- भवति सुहितार्थयोगे षष्ठीति। अकर्मकादिति किमिति। पूर्वसूत्रे वेरिति योगविभागेनेष्टसिद्धिं मन्यते, न चैवमतिप्रसङ्गः, शब्दकर्मण इत्यस्य नियमार्थत्वात्--कर्मणि यदि भवति शब्द एवेति, कट्ंअ विकरोतीति। विपरीतोऽपि नियमः सम्भाव्येत-शब्दे यदि भवति कर्मण्येवेति, ततश्चात्रापि स्यादिति भावः॥
सिद्धान्तकौमुदी
वेः कृञ इत्येव । छात्रा विकुर्वते । विकारं लभन्ते इत्यर्थः ।
अकर्मकाच्च - अकर्मकाच्च । वेः कृञ इत्यवेति । तथा च अकर्मकात् विपूर्वात् कृञ आत्मनेपदमित्यर्थः । "विकुर्वते" इत्येतद्व्याचष्टे — विकारं लभन्ते इति । लाभे विकारस्य कर्मत्वेपि धात्वर्थोपसङ्ग्रहादकर्मकत्वम् ।
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. Please use feedback link below to provide the text if you have.