Page loading... Please wait.
1|3|33 - अधेः प्रसहने
॥ तस्मै पाणिनये नम: ॥
1|3|33
SK 2706
अधेः प्रसहने  
सूत्रच्छेद:
अधेः - पञ्चम्येकवचनम् , प्रसहने - सप्तम्येकवचनम्
अनुवृत्ति:
कृञः  [1|3|33] - पञ्चम्येकवचनम् , आत्मनेपदम्  [1|3|13] - प्रथमैकवचनम्
अधिकार:
-
सम्पूर्णसूत्रम्
अधे: कृञ: प्रसहने आत्मनेपदम्
सूत्रार्थ:
अधि + कृ अयं धातुः "प्रसहन" अस्मिन् अर्थे आत्मनेपदी ज्ञातव्यः ।
"प्रसहनम्" इत्युक्ते "क्षमाकरणम् / विजयप्राप्तिः" इति । अस्मिन् अर्थे "अधि+ कृ" इत्यस्य आत्मनेपदत्वं भवति । यथा - राजा शत्रुं अधिकुरुते ("विजयं प्राप्नोति / क्षमां करोति" इत्यर्थः) । अन्येषु अर्थषु तु उभयपदम् - अर्थम् अधिकरोति अधिकुरुते वा (सञ्चयति इत्यर्थः) ।
One-line meaning in English
When used in the sence of "to forgive / to obtain victory", the verb अधि + कृ is आत्मनेपदी.
काशिकावृत्तिः
अकर्त्रभिप्रायार्थो ऽयमारम्भः। अधिपूर्वात् करोतेः प्रसहने वर्तमानातात्मनेपदं भवति। प्रसहनम् अभिभवः अपराजयो वा। तम् अधिचक्रे। तम् अभिवभूव, न तेन प्राजितः इत्यर्थः। प्रसहने इति किम्? अर्थम् अधिकरोति। पृथग्योगकरणम् उपसर्गविशेषणार्थम्।
`तमधितक्रे` इति। कृञो लिट्, तस्य चैशादेशः। `द्विर्वचनेऽचि 1|1|58 इति स्थानिवद्भावाद्द्विर्वचनम्, `उरत` 7|4|66 इत्यत्त्वम्, रपरत्वञ्च, `हलादिः शेषः` 7|4|60 `कुहोश्चुः` 7|4|62 इति चुत्वम्॥
प्रसाहनमभिभव इति। ठ्सा साहया युधा नृभिः पृतनाषाड्ऽ इत्यादौ दर्शनात्। केचितु ठ्षह मर्षणेऽभिभवे च्छन्दसिऽ इति पठन्ति, तत्र ठ्च्छन्दसिऽ इति प्रायिकं द्रष्टव्यम्। अपराजयो वेति। पराजेतुं समर्थस्यैव क्षमया यस्तदभावः स इत्यर्थः। तथा च भारविः- ठ्भवाद्दशाश्चेदधिकुर्वते परान्ऽ इति, भवाद्दशाश्चेत्परानधिकुर्वतेउ क्षमया न पराजयन्ते, क्षमन्त इत्यर्थः, तदहन वा तेन पराजित इत्यर्थ इति। तेनात्मनेपदवाच्येन कर्त्रा तमित्येद्वाच्यः कर्मभूतो न पराजित इत्यर्थः। पृथग्योगकरणमित्यादि। प्रकथनोपयोगप्रसहनेषु ठधेःऽ इत्युच्यमाने गन्धनादिष्वपि अधिपूर्वादेव स्यात्। अथ तत्राधिग्रहणं न क्रियेत, प्रसहनेऽप्यध्यभावेऽपि प्रसङ्गः;अत उत्सर्गेण प्रसहनं विशेषयिस्यामीति प्रसहने वा उत्सर्गं विशेषयिष्यामीति योगविभाग इत्यर्थः॥
सिद्धान्तकौमुदी
प्रसहनं क्षमाऽभिभवश्च । षह मर्षणेऽभिभवे चेति पाठात् । शत्रुमधिकुरुते । क्षमत इत्यर्थः । अभिभवतीति वा ।
अधेः प्रसहने - अधेः प्रसहने । अधेः परस्मात् कृञः प्रसहनवृत्तेरात्मनेपदमित्यर्थः ।
Text Unavailable. If you can help fixing this issue by providing this text, please let us know using the feedback link at the bottom of this page. Thank you!
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. If you can help in fixing this issue by providing this text, please let us know using the feedback link at the bottom of this page. Thank you!