॥ तस्मै पाणिनये नम: ॥
Page loading... Please wait.
1|2|19
SK 3052
1|2|19
निष्ठा शीङ्स्विदिमिदिक्ष्विदिधृषः
SK 3052
सूत्रच्छेद:
निष्ठा - प्रथमैकवचनम् , शीङ्-स्विदिमिदिक्ष्विदिधृषः - पञ्चम्येकवचनम्
अनुवृत्ति:
-
अधिकार:
-
सम्पूर्णसूत्रम्
Unavailable at the moment
सूत्रार्थ:
This sutra is not updated yet. It will be updated eventually, but if you would like us to update this sutra on priority, please send a message using the link at the bottom of this page. Thanks!
One-line meaning in English
This sutra is not updated yet.
काशिकावृत्तिः
न सेट् इति वर्तते । "शीङ्", "स्विदि", "मिदि", "क्ष्विदि" "धृष्" - इत्येतेभ्यः परो निष्ठाप्रत्ययः सेट् न कित् भवति । शयितः, शयित्वान् ; प्रस्वेदितः, प्रस्वेदितवान् ; प्रमेदितः, प्रमेदितवान् ; प्रक्ष्वेदितः, प्रक्ष्वेदितवान् ; प्रधर्षितः प्रधर्षितवान् ; सेट् इत्येव - स्विन्नः, स्विन्नवान् । स्विदादीनाम् आदितश्च 7|2|16 इति निष्ठायामिट् प्रतिषिध्यते । विभाषा भावाऽदिकर्मणोः 7|2|17 इति पक्षेऽभ्यनुज्ञायते स विषयः कित्त्वप्रतिषेधस्य ॥
`शीङ स्वप्ने` (धातुपाठः-1032) , `ञिष्विदा गात्रप्रक्षरणे` (धातुपाठः-1188), `ञिमिदा स्नेहने` (धातुपाठः-1243), `ञिक्ष्विदा स्नेहनमोचनयोः` (धातुपाठः-1244), `ञिधृषा प्रागल्भ्ये` (धातुपाठः-1269)। `शयिततवान्` इति। `अत्वसन्तस्य चाधातोः` 6|4|14 इति दीर्घः। `शयितः` इति। `गत्यथाकर्मक` 3|4|72 इत्यादिना कर्तरि क्तः। `प्रस्वेदितः` इत्यादौ `आदिकर्मणि क्तः कर्तरि च` 3|4|71 इत्यनेन प्रशब्द आदिकर्म = प्रारम्भं द्योतयति।`प्रधर्षितः` इति। वैयात्यादन्यत्रेदमुदाहरणम्। तत्र हि `धृषिशसीवैयात्ये` 7|2|19 इतीट्प्रतिषेधेन भवितव्यम्। प्रकृतिग्रहणे यङलुको ग्रहणं स्मरति। अतो यङलुको `एरनेकाचः` 6|4|82 इत्यादिना यणादेशः॥
ऽ ञिष्विदा स्नेहनमोचनयोःऽ इत्यस्य भौवादिकस्य ञिद्धातोर्ग्रहणम्, न तु ऽष्विदा गात्रप्रक्षरणेऽ इति दैवादिकस्य; ञिद्भिः साहचर्यात्, अस्य चाञित्वात् । ऽञिक्ष्विदा स्नेहनमोचनयोःऽ इति दैवादिकस्य ग्रहणम्, न तु ऽञिक्ष्विदा अव्यक्ते शब्देऽ इत्यस्य भौवादिकस्य; मिदिना साहचर्यात्,ऽञिधृषा प्रागल्भ्येऽ । शयितवानिति । ऽअत्वसन्तस्यऽ इति दीर्घः । प्रकृतिग्रहणे यङ्लुगन्तस्यापि ग्रहणं भवति, स एव धातुर्द्विरुच्यत इति कृत्वा तत्रापवादः स्मर्यते । श्तिपा शपाऽनुबन्धेन निर्द्दिष्ट्ंअ यद्गणेन च । यत्रैकाज्ग्रहणं किञ्चित्पञ्चैतानि न यङ्लुकि ॥ इति । तदहि शीङेऽनबन्धनिर्देशो यङ्लुङ्निवृत्यर्थः, शेश्यितः, शेश्यितवान्-- ऽएरनेकाचःऽ इति यण् ॥
सिद्धान्तकौमुदी
एभ्यः सेण्निष्ठा किन्न स्यात् । शयितः । शयितवान् । अनुबन्धनिर्देशो यङ्लुङ्निवृत्त्यर्थः । शेश्यितः । शेश्यितवान् ॥ ।आदिकर्मणि निष्ठा वक्तव्या (वार्तिकम्) ॥
निष्ठा शीङ्। `न क्त्वा से`डित्यतो न सेडित्यनुवर्तते। `असंयोगा`दित्यतः किदिति च। तदाह-- एभ्यः सेडिति। शीङिति ङकारस्य फलमाह-- अनुबन्धेति। यङ्? लुकि`श्तिपा शपे`ति निषेधार्थ इत्यर्थः। सेश्यितवानिति। अत्र कित्त्वनिषेधाऽभावात्कित्त्वान्न गुण इति भावः। आदिकर्मणि निष्ठा वक्तव्येति। दीर्घकालव्यासक्तायाः कटाद्युत्पादनक्रियाया आरम्भकालविशिष्टोंऽश आदिकर्म। तत्र विद्यमानाद्धातोर्निष्ठा वक्तव्येत्यर्थः. तत्र आद्येषु क्रियाक्षणेषु भूतेष्वपि क्रियाया भूतत्वाऽभावाद्भूते विहिता निष्ठा न प्राप्तेत्यारम्भः।
शेश्यित इति। `एरनेकाचः` इति यण्।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
-
महाभाष्यम्
Text Unavailable. If you can help in fixing this issue by providing this text, please let us know using the feedback link at the bottom of this page. Thank you!