॥ तस्मै पाणिनये नम: ॥
Page loading... Please wait.
1|1|40
SK 450
1|1|40
क्त्वातोसुन्कसुनः
SK 450
सूत्रच्छेद:
क्त्वा-तोसुन्-कसुनः - प्रथमाबहुवचनम्
अनुवृत्ति:
अव्ययम्  [1|1|37] - प्रथमैकवचनम्
अधिकार:
-
सम्पूर्णसूत्रम्
क्त्वा-तोसुन्-कसुन: अव्ययम्
सूत्रार्थ:
क्त्वा-प्रत्ययान्तशब्दाः, तोसुन्-प्रत्ययान्तशब्दाः, कसुन्-प्रत्ययान्तशब्दाः च अव्ययसंज्ञकाः भवन्ति ।
क्त्वा, तोसुन, तथा कसुन् - एते त्रयः कृत्-प्रत्ययाः सन्ति । तृतीयाध्यायस्य चतुर्थपादेषु भिन्नैः सूत्रैः एतेषाम् विधानम् क्रियते । एतेषाम् प्रयोगेन अव्ययनिर्माणं भवति । यथा -

1. समानकर्तृकयोः पूर्वकाले 3|4|21 इत्यनेन कृ-धातोः क्त्वा-प्रत्यये कृते "कृत्वा" इति अव्ययं सिद्ध्यति

2. ईश्वरे तोसुन्कसुनौ 3|4|17 इत्यनेन ईश्वर-उपपदे परे वेदेभ्यः "तोसुन्" तथा "कसुन्" प्रत्यययोः कृत्योः "अभिचरितः", "विलिखः", "वितृदः" आदीनि अव्ययानि सिद्ध्यन्ति ।

ज्ञातव्यम् - एतेषाम् सर्वेषाम् शब्दानाम् कृत्-तद्धितसमासाश्च 1|2|46 इत्यनेन प्रातिपदिकसंज्ञा भवति । अतः ङ्याप्-प्रातिपदिकात् 4|1|1 अस्मिन् अधिकारे एतेभ्यः सुप्-प्रत्ययाः विधीयन्ते । परन्तु तेषाम् अव्ययादाप्सुपः 2|4|82 इति लुक्-भवति ।
One-line meaning in English
The words ending in क्त्वा, तोसुन् and कसुन् प्रत्यय are called अव्यय.
काशिकावृत्तिः
क्त्वा, तोसुन्, कसुन् - इत्येवमन्तं शब्दरूपम् अव्ययसंज्ञं भवति । कृत्वा; हृत्वा । तोसुन् - पुरा सूर्यस्योदेतो राधेयः (काठकसंहिता 8.3)। पुरा वत्सानामपाकर्त्तोः (काठकसंहिता 31.15) । भावलक्षणे स्थेण्कृञ्वदिचरिहुतमिजनिभ्यस्तोसुन् 3|4|16 इति इणः, कृञश्च तोसुन् प्रत्ययः । कसुन् - सृपितृदोः कसुन् 3|4|17 । पुरा क्रूरस्य विसृपो विरप्शिन् (तैत्तिरीयसंहिता 1.1.9.3) । पुरा जत्रुभ्य आतृदः (ऋग्वेदः 8.1.12)॥
`कृत्वा,ह्मत्वा` इति। `समानुकर्तृकयोः पूर्वकाले` 3|4|21 इति क्त्वा। `उदेतोः` इति। `इण् गतौ` (धा।1045) `सार्वधातुक` 7|3|84 इति गुणः। `अपाकर्त्तोः` इति। कृञः। `विसृपः`इति।`गम्लृ` (धा।942) `सृप्लृ` (धा।983) इतौ। `आतृदः` इति।`तृदिर् हिंसानारदयोः` (धा।1447)
Text Unavailable. If you can help in fixing this issue by providing this text, please let us know using the feedback link at the bottom of this page. Thank you!
सिद्धान्तकौमुदी
एतदन्तमव्ययं स्यात् । कृत्वा । उदेतोः । विसृपः ॥
क्त्वातोसुन्। कृत्वेति। `समानकर्तृकयोः` इति क्त्वा। उदेतोरिति। उत्पूर्वादिणो `भावलक्षणे` इत्यादिना तोसुन्। विसृप इति। `सुपितृदोः कसुन्`।
क्त्वातोसुन्कसुनः। कृत्वेति। `समानकर्तृकयोः`इत्यादिना क्त्वा। उदेतोरिति। उत्पूर्वादिणो `भावलक्षणे स्थे`णित्यादिना `तोसुन्`। विसृप इति। `सृपितृदोः कसुन्`।
लघुसिद्धान्तकौमुदी
एतदन्तमव्ययम्। कृत्वा। उदेतोः। विसृपः॥
महाभाष्यम्
Text Unavailable. If you can help in fixing this issue by providing this text, please let us know using the feedback link at the bottom of this page. Thank you!